ÇİN'DEKİ KAZAK VE KIRGIZLAR HAKKINDAK KİŞİBİLİMSEL ARAŞTIRMA SONUÇLARI-www.edebiyatistan.com-12.06.2008

 

ÇİN'DEKİ KAZAK VE KIRGIZLAR HAKKINDA KİŞİBİLİMSEL ARAŞTIRMA SONUÇLARI    
Perşembe, 12 Haziran 2008
 

Yazan: Gyula HENKEY - Izabella HORVATH,
Okunma Sayısı : 460    
Beğenilme : 21
Yayınlama yeri : Türkoloji, Halk Edebiyatı

                GİRİŞ
Hem Macar araştırmacılar hem de bugünkü Çin’in kuzey ve batısında yaşayan azınlık halklar açısından, bunların etno-antropolojilerinin kapsayıcı bir resmini elde etmek gerekli hale gelmiştir. Bu bilgi Orta Asya ve Kuzey Çin halkları ile Karpat havzasının Macarları arasındaki muhtemel ilişkileri daha da belirginleştirmek bakımından önem arz etmektedir.
Macarların erken tarihinin (1.-9. yy’lar) Orta Asya Türkleri ve Türk-Moğol kültür çevresi ile yakından ilgili olduğunun etraflı delilleri bulunduğundan, Asya’nın Türkçe konuşan halkları Macar âlimleri için özel öneme sahiptir.
               
Macar kişibilimcilerin (Bartucz, Liptak, vd.) çalışmaları, Karpat havzasında bulunan 9. yy Macarlarının iskelet kalıntılarının hayli baskın sayıda olarak Orta Asya halklarıyla yakından alakalı fiziki özelliklere sahip olduğunu göstermiştir. Bunlar Turanî, Pamirli, Armenoid ve Dinarlı özellikleridir. Bu biçimlerin Macaristan’daki baskınlığı günümüze kadar sürmüştür (Henkey 1998).
Orta Asya’nın eski dönemlerdeki antropolojisi en başta Ginsburg (1966) tarafından çalışılmıştır. İsmagul (1970, 1982) bugünkü Kazakistan’ın Kazak halkları üzerine bol miktarda veri toplamış ve tahlil etmiştir. Abdülşelişvili (1968) Kafkas halkları üzerinde çalışmış ve Miklaşevskaya (1968) Sibirya ve Orta Asya bölgelerindeki MS ilk binyılın ilk yarısına ait iskelet kalıntıları üzerinde ayrıntılı çalışmalar yapmıştır. Orta Asya halklarının ve Karpat havzası nüfusunun birbirlerine yakın bir fiziki benzerlik taşıdıkları görüldüğünden ve Orta Asya’nın yerlisi olan diğer akraba biçimlerin izi MÖ 500’lere kadar sürülebildiğinden (Ginsburg 1966), bu bilginlerin çalışmaları Macar âlimlere karşılaştırmalı kişibilimsel araştırmalarında yardımcı olmuştur.
Lakin bu çalışma şimdiye kadar yapılmamıştır. Macar bilginleri, erken Macar nüfusun hareketleriyle ilgili bilgi ufuklarını genişletmek için Orta Asya’nın daha doğusundaki yeni yeni verileri kullanmakta isteklidirler. Macar âlimlerinin ulaşabileceği Çin kazıbilim malzemesinin kıt oluşu bir tarafa, Çinli âlimlerce yapılan fiziki antropolojik ve antropometrik sonuç ve tahlillere erişimleri çok daha azdır.[1]
Dolayısıyla, bu makalenin yazarlarının 1996’da Çin Halk Cumhuriyeti’nin Sincan Özerk Bölgesi’nde kapsamlı bir antropometri uygulamayı tasarlamalarının arkasında bu vardır. Bu eyalette Türkçe konuşanların yoğunluğu sözkonusudur ve burası birkaç Orta Asya ülkesiyle sınırdaş olan bir yerdir. Bugün Sincan’da 5,900,000’in üzerinde Uygur, 907,000’den fazla Kazak ve 114,000’in üzerinde Kırgız yaşamaktadır (Ma 1989).
Ancak 1996 yılında bölgedeki şartlar kapsamlı antropolojik ölçümler yapmaya müsait değildi ve yazarlar çalışmayı ertelemek istemediklerinden, yazarlardan biri olan o günlerde Pekin’de araştırma yapmakta olan Izabella Horvath’ın Pekin’de çalışan Uygur, Yuğur, Kazak ve Kırgızların resimlerini çekerek ve diğer ilgili kişibilimsel veriyi toplayarak pilot bir çalışma başlatmasına ve Sincan’daki sılalarına düzenli aralıklarla seyahat etmesine karar verildi.
Bu ilk aşamada, kendileri araştırmadan ve amaçlarından bizzat haberdar edilen ve bunu arkadaş, akraba ve tanıdıklarına aktaran gönüllülerden veri toplandı. Yazar Türk soylu gönüllüler arasında ayrım ve seçme yapmadı. Gönüllü olan (24-60 yaş arasındaki) herkes dahil edildi ve kimse geri çevrilmedi. Pekin’de yaşayan ve bu Türk dilliler kimin kendi topluluklarına dâhil olup, kimin olmadığını bildiklerinden, milliyet konusunda hata yapılmamıştır. Kazaklar bugün bile boy aidiyeti temelinde atalarını iyi bilip saydıkları için, bu bilgi çok güvenilirdir. Bu çalışmadaki Kazaklar Vak, Kerey, Hidzay, Nayman (Nayman içinde Müren, Karakereg, Kazakbay altboyları), Arben ve Matay boylarına aittir.
Bu süre zarfında (1996 yazı) I. Horvath 51 yetişkin üzerinden kişibilimsel veri toplamayı başardı: 27 Uygur, 22 Kazak, bir Kırgız ve bir Yuğur (Tablo 4). Bu raporda biz 22 Kazak ve bir Kırgız’ın verisini tartışacağız. İlmi ıstılahta Kırgızlara sıklıkla Kara Kırgız veya Kazak-Kırgız diye işaret edildiğinden, ki bu durum iki akraba toplulukla hemhal olduğumuzu gösterir, bu topluluk üzerinde karar kılınmıştır. Bu sayının Sincan’daki Kazakların nüfusuna kıyasla nispeten düşük olmasına rağmen, bu başlangıç çalışması yukarıda alıntılanan bilginlerin araştırma sonuçlarını destekleyen ciddi bir veri sağlamıştır.
 
Veri Toplama ve Tahlil Yöntemi
Resim kayıtlarının yanında, boy ile saç ve göz rengi de kaydedilmiştir. Göz rengi tahlili için Martin göstergesi ve saç rengi için Fischer-Saller renk tablosu kullanılmıştır. Şu anda kafa ve yüzle ilgili ölçümler mevcut değildir. Tipolojik tahlil ve değerlendirmeleri Gyula Henkey yapmıştır.
 
Temel Kişibilimsel Özelliklerin Tahlili
Çin’deki bu kimseler için ortalama boy uzunluğu erkeklerde 174,00 cm ve kadınlarda 167,00 cm’dir. Her ikisi de ciddi manada uzundur (uzun boy erkeklerde 170 cm, kadınlarda ise 159 cm ile başlar). İsmagul’un ölçülerinde (1982) 2,993 Kazak erkeğinin ortalama boyunun 166,23 cm ve 951 bayanın ortalamasının 153,23 cm olduğunu kaydetmek öğretici olacaktır. Bu önemli fark kısmen, İsmagul’un ölçümlerinin 14 yıl önce yapılmış olması ve nüfus içinde zamanla boy uzunluğunun artması eğiliminin bulunmasıyla açıklanabilir. Örneğin Güney Slovakya Macarlarında geçtiğimiz 50-55 yıl içinde boyda ortalama 6 cm’lik artış göze çarpmıştır. Öte yandan, bu pilot çalışmada erişilen deneklerin, özellikle Kazak bayanların sayısının azlığından dolayı, bu değer baştan genel bir yönelim olarak değerlendirilmelidir.
Kafatası Göstergesi
Bu noktada sadece İsmagul tarafından toplanan veriyi alıntılayabiliriz. Erkekler için kafatası göstergesi 85,02, kadınlar için 85,47’dir. Her iki cins için de gösterge kısadır ve 14,282 Macar erkeğinden edinilen 85,22 ve 14,601 bayandan (her iki taraf da 24-60 yaş arasında) alınan 85,95 ortalama değerlerine oldukça yakındır. Bu ölçümler Karpat havzasında Henkey tarafından geçtiğimiz 40 yıl boyunca yapılmıştır (Henkey 1998).
Yüz Göstergesi
İsmagul, Kazakların biçimsel yüz yüksekliği temelinde ölçünün burun dibinden çenenin ucuna kadar alınmasını öngören Martin’in alışıldık yöntemlerine göre değil, Eski Sovyetler Birliği’nin akademik uygulamasında öngörüldüğü üzere, kaş ucundan çene ucuna ölçülen yüz göstergesi değerlerini vermek zorunda kalmıştır. Martin’in yöntemi kullanılsaydı, ortalama değer erkekler için 6,2 mm ve kadınlar için 6,9 mm daha az çıkacaktı (Kırgızlar arasında fark 4,5 mm’dir). Ancak İsmagul her iki ölçüm yöntemini kullanarak değerlerini kaydetmiştir ve böylece muhtemel fark hesaplanabilmektedir. Bu şekilde, elmacık kemiğinin genişliğini içeren ortalanmış yüz yüksekliği değerini bölersek, yüz göstergesi erkekler için 82,35, kadınlar için 82,14 olur ki, erkekler için geniş ve kadınlar için orta genişlikte olduğu görülür.
Ortalama yüz göstergesinin Macar erkeklerinde 82,93 ve kadınlarda 80,01 olduğunu kaydetmek de ilginç olacaktır (Geniş yüz erkeklerde 84’ün altında ve kadınlarda 81’de başlar).
Elmacık Kemiğinin Biçimi
Çin’de yaşayan Kazak ve Kırgızların elmacık yayı Kazakistan’daki nüfus ile aynı şekilde, % 100 sıklıkta ileriye doğru çıkıntıyı gösterir. Bu biçim içinde ortalama alın çıkıntısı hâkim gözükür (erkeklerde % 56,2, kadınlarda % 57,1) (Tablo 1). Macar erkekleriyle kıyaslandığında, bu biçim % 66,6 ile ve kadınlarda % 69,2 ile hâkim noktadadır. Yerli Macar nüfusta bu değerin sıklığı artış eğilimindedir. Örneğin, bugün Doğu Karpat bölgelerinde yaşayan erkeklerde bu değer % 83,0 ve kadınlarda 86,2 olarak tespit edilebilir.
Alın Profili
Çin’de yaşayan Kazaklarda alnın dikey biçimi kaydadeğer ölçüdedir (Tablo 1). Macarlarda dik alın erkeklerde ortalama % 88,0, kadınlarda % 94,2 sıklıkta geçer. Kuzey Macaristan’ın yerli Macar nüfusunda bu alın biçimi erkeklerde % 96,3, kadınlarda % 99,2 oranında görülür.
Burun Profili
Çin’deki incelenen her iki cinsten Kazak’ta düz burun profilinin hâkimiyeti sözkonusudur. Erkekler için bu sıklık % 68,7, kadınlar için % 85,7’dir (Tablo 1). Macar erkeklerinde düz burun biçimi % 46,1 iken, kadınlarda % 50,4’tür. Çin’deki Kazaklarda düz burun biçiminin baskınlığı, Kazaklar arasında Turanî fiziki tipi düz burun profilinin karakterize etmesiyle alakalı olmalıdır ve bu yüzden eğri burun biçimi az sıklıkta görülür. Kazakistan’da düz burun biçimi erkeklerde % 70,6, kadınlarda ise % 51,8 sıklıkta görülür.
 
Burun Yüksekliği
Çin’de ölçülen Kazaklarda ortalama burun yüksekliği her iki cinste de baskındır (erkeklerde % 93,7, kadınlarda % 85,7). Bu biçim Macaristan’daki erkeklerde daha az (%73,6), kadınlarda ise daha sık (% 87,5) görülür.
Ense Profili
Çin Kazaklarında hafifçe dışbükey ense profili hâkimdir. Erkeklerdeki sıklığı % 93,7 iken, kadınlarda sadece bu biçim müstesna olarak bulunur (Tablo 2). Kıyasen, Macar erkeklerinde bu biçim % 73,6, kadınlarında ise % 87,5 olarak geçer.
Göz Rengi
Çin’deki Kazaklar arasında, kadınlarda koyu renk göz % 85,7 sıklıkta görülüp, yeşil göz rengi % 14,3 olarak geçerken, erkeklerde sadece koyu renk göz kaydedilmiştir. Kazakistan’da koyu renk gözün sıklığı erkeklerde % 67,8, kadınlarda ise % 77,0‘dır. Macarlar arasında ortalama değer erkeklerde % 43,5 ve kadınlarda % 49,8 olarak gerilemiştir. Ancak Büyük Kuman (Nagykunsag) Macarlarında erkeklerde % 51,7, kadınlarda % 56,6 şeklinde bir artış vardır. Rabapatona’daki Peçenek kökenli Macarlarda ise erkekler % 52,9, kadınlar % 56,6 oranında koyu göze sahiptirler (Henkey 1996a).
Saç Rengi
Hem Kazakistan hem de Çin Kazakları kahverengi-siyah saç renginde baskınlık gösterirler. Bu bakımdan Macarlar da belirgin bir tekbiçimlilik sergilerler. Kahverengi-siyah saç rengi Macar erkeklerinde % 97,7, kadınlarında ise % 96,9 olarak belirlenmiştir.
 
Fiziki Tiplerin Dağılımı
Kazak fiziki antropolog İsmagul’un yaptığı ölçümlere göre (1982), Kazakistan’daki Kazakların en yaygın fiziki tipi tüm değişkeleri ve karışımlarıyla (ayrıntılı tanım aşağıda verilmekte) Turanî tiptir. Aynı şekilde, Çin Kazaklarında değişkeleri ve geçiş biçimleriyle Turanî tip öylesine baskın çıkar ki, Turan-Pamir geçiş biçimleri büyük sayılarla temsil edilir (Tablo 2).
Pekin’de incelenen Kazaklar arasında Turanî tip ve tüm özgün geçiş biçimleri önemli oranlarda göründüğünden ve 9. yy’ın ve günümüzün Macarlarında da Turanî tip hâkim olduğundan, aşağıdaki Turanî değişkeleri tartışmak gereklidir.
Pekin’de ölçülen Kazakların % 43,5’i Turanî değişkenin güçlü bir Andronovo biçimini göstermektedir (Resim 3-5). Bu değişke şu şekilde karakterize edilir: Uzun boy, nispeten geniş kafatası, kısa baş göstergesi, çok geniş ve hafifçe yüksek yüz, çenenin çok geniş açısı, hafifçe öne çıkan elmacık kemiği, dik veya yarı dik alın profili, orta ölçekte gelişmiş (erkeklerde çok gelişmiş) kaş arası (resim 5), hafifçe veya biraz daha az uzunlukta, düz veya azıcık dışbükey burun gerisi, koyu veya yeşilimsi göz rengi, kahverengi-siyah saç rengi.
Macarların % 0,5’lik oranıyla karşılaştırınca, Çin’deki Kazak ve Kırgızlardaki Turanî tipin güçlü Moğolsu değişkesi % 26,1 şeklinde kaydedilir. Macarlarda bu değişkede boy biraz uzundur ve kafanın ve elmacık yayının ortalama ölçüleri önceki tipin ortalama ölçülerinden hayli sapsa da (Henkey 1996b), yüz hafifçe yüksektir, çene açısı daha az geniştir, elmacık daha güçlü olarak öne çıkar, kaş arası daha az gelişmiştir ve burun gerisi birazcık diyebileceğimizden daha hafifçe vurguludur.
Turanî’nin Turanî ve Moğolsu değişkeleri arasında orta Turanî tip bulunur (Resim 2). Burada Avrupai ve Moğolsu özellikler % 50-55 oranlarında geçer. Bu biçimin günümüz Macarlarında % 1 civarında bulunduğu görülür. Çin’de incelenen Kazaklarda, aynen Macarlar gibi, Turan-Pamir geçiş biçimi çok yaygındır (resim 6-8). Burada, Turanî ortalamayla kıyaslanınca, yüz birazcık yüksek, burun gerisi bir parça uzun ve öne çıkan alın daha bir sıktır ve daha hafifçe dışbükeydir. Kazakistan Kazaklarının resimlerinde de (İsmagul 1982) Alföldi[2] türü Turanî değişkeye yakın biçimler görülmektedir.
 
Etnogenetik Bağlantılar ve Değerlendirmeler
Turanî tip Orta Asya’da MÖ 500 ile MS 1000 arasında gelişmiştir. Ginzburg’a göre (1966), Tunç çağından beri Orta Asya’nın yerlisi olan Avrupai Andronovo tipi ile doğudan gelen bir Moğolsu tipin, Andronovo esas tabakayı teşkil etmek ve Moğolsu ikincil kalmak üzere karışımıyla teşekkül etmiştir (İsmagul 1970). Moğol fatihler 13. yy’ın ikinci yarısında Kuzeydoğu Kazakistan ile Kırgızistan’da başta İpek Yolu boyu olmak üzere yerli nüfusun üzerine gelmişlerdir. Sonuçta 13-16. yy’larda bu bölgelerde daha güçlü Moğolsu özellikleriyle bir Turanî tip hakim hale gelmiştir. Bu arada Kuzey ve Güney Kazakistan ile Kuzey Özbekistan’da güçlü Avrupai özellikler taşıyan Turanî biçim hâkim olmayı sürdürmüştür.
Sadece 9. yy Macarlarının Orta Asya tabakasının ataları değil, Peçeneklerin, Yazığların, Kumanların ve Oğuzların (bunlar 9-12. yy’larda Macaristan’a yerleşen halklardır) ataları da 13. yy’dan, yani Moğol istilasının hamlesinden önce Orta Asya’dan göçtüklerinden, bugün Macaristan nüfusunun ezici çoğunluğu Turanî fiziki tipin Avrupai biçimini sergiler.
Eski Sovyetler Birliği kişibilimcilerinin Turanî etiketi sadece daha güçlü Moğolsu özellikler taşıyan biçimlere vermeyi tercih ettiklerini, buna karşılık tarihi kişibilim çalışmalarında güçlü Andronovo özellikleri taşıyan biçimin Turanî tipin en eski biçimi olduğunu (Ginzburg 1966; İsmagulov 1970) fark etmek çok büyük önem taşımaktadır. Oşanyin’in araştırması (1957-1959) Kazak ve Kırgızlar ile Özbek ve Karakalpaklar arasındaki fiziki özelliklerin ciddi farklarını vurgulamıştır. Makaleye eklenen resimler bunu gösterir. Ancak Miklaşevskaya’nın eserinde (1968) Kazaklar ve Kuzey Özbekleri birbirlerine daha fazla benzemektedirler. Bu tutarsızlıktan dolayı, Oşanyin’in güçlü Moğolsu özellikleri olan Kazak nüfusu ve zıtlık niyetine güneydeki Taciklerle karışmış Özbekleri incelediği sonucuna varmamız mümkündür.  
Orta Asya halklarının etnik oluşumu noktasından bakıldığında, Orta Asya’nın güneydoğu bölgelerinde ortaya çıktığı anlaşılan Pamir tipinin gelişmesini bilmek de önemlidir. Ginzburg’a göre (1966) bu biçim diğer iki fiziki tipin karışmasıyla oluşmuştur: Özelliklerin yumuşaması sürecinden geçen Andronovo ve kafatasının kısaldığı bir Akdeniz değişkesi. Macarlar arasında göze çarpan Pamir değişkesi incelenen örneklerin üçte ikisinde Andronovo özellikleri taşıyan bir değişkedir. Keskin özellikleri olan Doğu Akdeniz biçimi daha az temsil edilir, fakat hafif bir Moğolsu karışım da göze çarpar. Bunu Pamir-Turan diye adlandırırırız ki, Macarlar (Henkey) ve Çin’deki Kazaklar arasında çok fazla yaygın olan Turan-Pamir değişkesinden hafif çizgilerle sapar.
Orta Asya nüfuslarıyla ilgili diğer incelemeleri de kaydetmek gereklidir. Aşağıdakiler her bir etnik toplulukta bulunan hâkim fiziki tiplerdir:
1.                   Güney Taciklerinde keskin ölçülü Pamir.
2.                   Kuzey Taciklerinde Pamir-Turan.
3.                   Güney Özbeklerinde Pamir-Turan ve Turan-Pamir.
4.                   Kuzey Özbeklerinde Turan ve Turan-Pamir.
5.                   Güney ve Kuzey Kazaklarında Turan ve Turan’ın güçlü Andronovo değişkesi. Tüm bu biçimler yukarıdaki 1-4. topluluklarda da düşük sıklıklarda göze çarpar.
Verileri bu pilot çalışmada kullanılan Çin’de incelenen Kazaklar, Büyük Avrasya bozkırının en batı bölgesinde Karpat havzasında yaşayan Macar nüfus ile bugün Orta Asya ve Kuzeybatı Çin’in büyük bozkırlarının mirasçıları olan halklar arasında antropolojik ilişki olduğunu gösterir. Aslında bu çalışma sözkonusu ilişkiyi İsmagul’un Kazakistan’daki verisinde göze çarpan ve resim kayıtlarıyla desteklenen eserinden daha fazla desteklemektedir. Orta Asya kökenli halklar içinde Kazakların kişibilimsel resmi en tektürlüsüdür: Güçlü Andronovo özelliklerinin baskın olduğu Turanî biçim.
Bu çalışmanın yazarlarının Çin’deki Kazakların nispeten çok küçük bir miktarını incelemesine ve resimlerin yetişkin gönüllülerden ayrım yapılmaksızın alınmasına rağmen, bu veri halen Karpat havzasının küçük kasabalarında ve köylerinde yaşayan yerli Macar nüfusun Orta Asyalı antropolojik kökleriyle ilgili daha fazla çalışılması ihtiyacını şiddetle öne çıkarmaktadır.
İncelenen yerli Macar nüfusta şu kişibilimsel biçimler bulunmuştur (Henkey 1998):
1.                   Türkî veya Orta Asya biçimleri (Turanî, Pamirli, Armenoid ve Dinarlı) = % 52,2.
2.                   Kafkas biçimleri[3] = % 9,3.
3.                   Fin-Ugor biçimleri = % 3,8.
4.                   Eski Slav biçimleri = % 1,1.
Bu çalışma, bugün birbirinden büyük mesafelerde yaşayan Orta Asya kökenli halklar arasındaki kişibilimsel ilişkiye daha fazla ışık tutması açısından, Çin’de yaşayan Altaylı halklar hakkında daha fazla çalışılmasının aciliyetini göstermektedir.
 
TABLOLAR
Özellik                       Biçim                                      Erkekler                  Kadınlar
                                                                                  sayı         %                            sayı         %
Elmacık                      yuvarlak                 -              0,0                          -              0,0
                                   hafifçe dışa çıkık     1              6,3                          -              0,0
                                   orta ölçüde dışa çıkık             9              56,2                        4              57,1
                                   güçlüce dışa çıkık    6              37,5                        3              42,9
                                   önde daralan                           -              0,0                          -              0,0
Alın                            dışbükey                 -              0,0                          -              0,0
                                   dik, yarı dik                            16            100,0                      17            100,0
                                   geriye yatık                            -              0,0                          -              0,0
Burun                         içbükey                   2              12,5                        -              0,0
                                   düz                                         11            68,7                        6              85,7
                                   dışbükey                 3              18,8                        1              14,3
Burun gerisi               zayıf                                       1              6,3                          1              14,3
yüksekliği   orta                                         15            93,7                        6              85,7
                                   güçlü                                       -              0,0                          -              0,0
Ense                           güçlüce dışbükey    1              6,3                          -              0,0
                                   hafifçe dışbükey     15            93,7                        7              100,0
                                   düz                                         -              0,0                          -              0,0
Göz rengi   parlak (1a-4a)                         -              0,0                          -              0,0
                                                                                  -              0,0                          1              14,3
                                                                                  16            100,0                      6              85,7
Saç rengi     kızıl (I-VI)                              -              0,0                          -              0,0
                                   sarışın (A-1)                           -              0,0                          -              0,0
                                   geçiş (M-O)                           -              0,0                          -              0,0
                                   kahverengi (P-X)    2              12,5                        1              14,3
                                   siyah (Y)                14            87,5                        6              85,7
Tablo 1. Çin’de yaşayan Kazak (22 kişi) ve Kırgızların (bir kişi) nitelik dağılımı
 
Tip, değişke                               Erkekler                  Kadınlar                  Toplam
                                                  Sayı         %                            Sayı         %                            Sayı         %
Turanî/Güçlü Moğolsu              5              31,2                        1              14,3                        6              26,1
Turanî, orta tip                          2              12,5                        1              14,3                        3              13,0
Turanî/güçlü Andronovo 6        37,5                        4              57,1                        10            43,5
Turanî/Pamir                             2              12,5                        1              14,3                        3              13,0
Turanî + belirsiz tip 1              6,3                          -              0,0                          1              4,4
Tablo 2. Çin’de (Sincan) yaşayan 22 Kazak ve bir Kırgız’ın tip dağılımları (1996)
 
Resim no    elmacık    alın profili       burun profili   burun çıkıntısı
                                   ………………………………………………………………..
                                   ense                        göz rengi saç rengi Kişibilimsel tip      
1                                 öne çıkık yarı dik   düz                         orta düşük
                                   hafif dışbük.           koyu                       siyah                       Turanî/güçlü Moğolsu
2                                 biraz çıkık               dik                          düz                         orta düşük
                                   biraz dışbük.           koyu                       siyah                       Turanî/Andronovo
3                                 biraz çıkık               yarı dik? düz                         orta
                                   biraz dışbük.           koyu                       kahverengi              Turanî/Andronovo
4                                 biraz çıkık               dik                          düz                         orta düşük
                                   biraz dışbük.           koyu                       siyah                       Turanî/Andronovo
5                                 öne çıkık yarı dik   düz                         orta
                                   hafif dışbük.           koyu                       siyah                       Turanî/Andronovo
6                                 öne çıkık dik                          dışbükey orta yüksek
                                   hafif dışbük.           koyu                       siyah                       Turanî/Pamir
7                                 öne çıkık dik                          dışbükey orta yüksek
                                   hafif dışbük.           koyu                       siyah                       Turanî/Pamir
8                                 hafif çıkık               dik                          dışbükey orta yüksek
                                   hafif dışbük.?          koyu                       siyah                       Turan/Pamir
Tablo 3. Resim 1-8’deki Kişilerin Nitelik ve Tip Saptamaları (1996)
 
No elmacık çık.         alın prof. burun prof.            burun çık.               ense         göz          saç           tip
I/2 hafif öne              dik           hafif/kıvrım             orta            hafif dışbük.        koyu       siyah       Turanî
I/3      “                      “              düz                         orta düş.                 “              “              “             Turanî+X
I/4   biraz öne             “              dışbükey                 “                             düz          “              “              Tur./güçlü Moğ.
I/5   “                         yarı dik   hafif dışbük.           orta yüksek   hafif dışbük.     ”              “              Turanî/Pamir
I/6   “                         dik           düz                         hafif düşük             “              “              “              Orta Turanî
I/7   “                         “              dışbükey                 yüksek orta            “              “              “              Pamir/Turanî
I/8   hafif öne             “              “                             orta yüksek            “              “              koyu kahv. Turan/Pamir
I/9    “                        “              “                             “                             “              “              siyah       Pamir-Turan
I/10 yuvarlak            yarı dik   düz                         düşük orta     güçlü dışbük.    “              “              X
I/11   biraz öne           dik           “                             orta         hafif dışbük.           “              “              Turan/Andron.
I/12   “                       “              güçlü/kıvrım            “                             “              “              “              Turan/Andron.
I/13   güçlü öne          yarı dik   düz                         orta düşük              “              “              “              Turan/güç. Moğ.
I/14 biraz öne            dik           dışbükey                 yüksek orta            “              “              “              Turan/Pamir
I/15   hafif öne           “              düz/kıvrım              orta                 hafif dışbük.? “              “              X
I/16   biraz öne           yarı dik   düz                         orta düşük        hafif dışbük.?                “              “              Turan/güç. Moğ.
I/17     “                     dik           hafif içbükey          “                             “              “              “              Turan + /X/
I/18     “                     “              düz/kıvrım              orta                         “              “              “              Turan/Andron.
 
II/1   “                        yarı dik   düz?                        “                             “              “              “              Turanî/ ?
II/2    hafif öne           “              “                             “              güçlü dışbükey       “              “              Kaspi/Turanî
II/3   biraz öne           “              dışbükey                 orta düşük              “              “              “              Turanî/ X
II/4   “                        dik           düz                         “              hafif dışbükey       “              “              Turani/ X
II/5   “                        yarı dik   “                             orta                         “              “              “              Turanî
II/6   “                        “              “                             orta düşük              “              “              “              Turanî/güç. Moğ.
II/7   “                        yarı dik/ ? içbükey?                “                             “              “              “              Orta Turanî
II/8   “                        yarı dik   düz                         düşük orta              “              yeşil        kahv.       Orta Turanî
II/9   güçlü öne           dik           dışbükey                 orta yüksek            “              koyu       siyah       Turan-Pamir
II/10    biraz öne        “              düz                         orta                         “              “              “              Orta Turanî
II/11   “                      “              “                             “                             “              “              “              Turanî/Andron.
 
III/1   güçlü öne          “              “                             orta düşük              “/?/          “              “              Turanî/güç. Moğ.
III/2   orta öne            “              “                             “                 orta dışbükey      “              “              Turanî/And.
III/3     “             yarı dik /?/      “                             orta                         “              “              kahv.       Turanî/And.
III/4    “                      dik           “                             “                             “              “              siyah       Turanî/And.
III/5    güçlü öne         “              dışbükey                 orta yüksek hafif dışbükey   “              “              Turanî/Pamir
III/6    “                      yarı dik   düz                         orta düşük              “              “              “              Turanî/güç. Moğ.
III/7    “                      “              hafif dışbükey        orta                         “              “              “              Turanî/güç. Moğ.
III/8   “                       “              düz                         orta düşük              “              “              “              Turanî/güç. Moğ.
III/9   hafif öne           dik           dışbükey                 orta yüksek   hafif dışbük /?/ “              “              Turanî/Pamir
III/10   orta öne          “              düz                         orta düşük /?/   hafif dışbük. “              “              Orta Turanî
III/11 güçlü öne         yarı dik   “                             orta                         “              “              “              Turanî/Andron.
III/12   hafif öne         dik           düz/kıvrım              “                             “              “              “              X + Turanî
III/13   orta öne          “              düz                         “              güçlü dışbükey       “              “              Turanî/Kaspi
III/14   güçlü öne        yarı dik   işbükey                   düşük      güçlü dışbükey       “              “ /?/         Moğolsu
III/15   orta öne          dik           düz                         orta         hafif dışbükey        “     koyu kahv. /?/ Orta Turanî
III/16      “                  yarı dik   dışbükey/kıvrım     “                             “              “              siyah /?/ Turanî
 
IV/1    güçlü öne    /?/ yarı dik   işbükey                   orta düşük    güçlü dışbük./?/ “              “              Moğolsu
IV/2   hafif öne           dik           düz                         orta yüksek   hafif dışbük./?/ “              “ /?/         Pamir + X
IV/3   güçlü öne          “              “                             orta               “ /?/                   “              “              Turanî/güç. Moğ.
IV/4      “                    yarı dik   içbükey                   ortadüşük    güçlü dışbük./?/ “              “ /?/         Turanî + X
IV/5 orta öne             “              düz                         orta               hafif dışbükey   “              “              Turanî/And.
IV/6       “                   “              “                             “                      “                     “              “              Turanî/And.
IV/7    güçlü öne         dik           “                             “                      “                     “              “ /?/        Turanî/And.
Tablo 4. Çin’den 51 ferdin niteliksel karakterlerinin saptanması
KAYNAKLAR
Abdulshelishvili, N. (1968), “Racial Types of the Caucasus”, Peabody Museum. Harvard University. Russian Translations Series III/2.
Bartucz, Lajos (1938), A magyar ember, Budapest.
Dioszegi, Vilmos (1983), A pogany magyarok hitvilaga, Akademiai Kiado, 4. baskı, Budapest.
Erdy, Miklos (1987), A magyar diszitomuviszet alapelemeinek eurasziai kapcsolatai, tıpkıbasım, Arpad Könyvkiado Vallalat, Cleveland, Ohio, USA.
Ginsburg, V. V. (1966), “Enstehung der mittelasiatischen zwischenstromtipus”, Homo, 17.172-190.
Henkey, Gyula (1996a), “Rabakozi magyarok etnikai embertani kepe”, Arrabona 35, 1-2. 109-134.
-----, (1996b), “A Karpatmedence es Közep-Aszia nepesedestörteneti es embertani kapcsolatai”, Kapu 1996, no.10, 24-29.
-----, (1998), “A magyarok etnikai embertani vizsgalata”, Cumania 15.
Horvath, Izabella (1992), The Journey of the Griffins from Inner Asia to the Carpatian Basin, Folklor es Etnografia series 66. Kossuth Lajos Tudomanyegyetem kiadvanya. Debrecen.
-----, (1996), “The Ancienü inhabitants of Xinjiang and their origin”, China Today, Vol. XLV, No 2, Şubat, 46-49.
İsmagul(ov), O., (1962), Etniçeskaya antropologiya kazakxstana, Alma-Ata.
-----, (1970), Naselen’ye Kazaxstana ot epoxi bronzu do sovremennosti, Alma-Ata.
Kepes Kronika I-II (1964), Helikon, Budapest (tıpkıbasım).
Liptak, P. (1958), “Awaren und Magyaren im Donau-Theiss Zwischenstrombebeit”, Acta Archaelogica Hungarica 8, Budapest, 1999-268.
Ma, Yin (1989), China’s Minority Nationalities, Foreign Language Pres, Beijing.
Miklasevszkaja, N. N. (1968), “Contributions to the Physical Anthropology of Central Asia”, Peabody Museum. Harvard University Russian translations series III/2.
Oşanyin, L. V. (1957-59), Antropologiçeskiy sostav nasele’iya Sredney Azii i etnogenez yeyo narodov. I-III, Yerevan.
 

[1]İyi haber, bu makale bitmek üzereyken, bu raporun yazarlarından biri olan Horvath’ın, Kuzey Çin azınlıklarının fosil devri ve çağdaş ölçüleriyle ilgili Çinli kişibilimcilerce yazılan önemli miktardaki malzeme ve alan raporunu saptamış olmasıdır. Şu anda bu malzemeyi burada zikretmek çok geniş yer tutar, ancak yakın bir gelecekte ortaya çıkacak olan ayrıntılı rapora eklenecektir.
[2] Alföldi “Büyük Macar Ovası” değişkesi Macaristan’ın büyük ovasının (ülkenin merkezi kısımları) halkını karakterize eden özel bir biçimdir.
[3] Bu tabir büyük Kafkas ırkına işaret etmez, Kafkaslar çevresinde yaşayan fiziki tipleri gösterir.

ÇİN'DEKİ KAZAK VE KIRGIZLAR HAKKINDA KİŞİBİLİMSEL ARAŞTIRMA SONUÇLARI PDF Yazdır
Perşembe, 12 Haziran 2008
 

Okunma Sayısı : 460    
Beğenilme : 21
Yayınlama yeri : Türkoloji, Halk Edebiyatı

                GİRİŞ
Hem Macar araştırmacılar hem de bugünkü Çin’in kuzey ve batısında yaşayan azınlık halklar açısından, bunların etno-antropolojilerinin kapsayıcı bir resmini elde etmek gerekli hale gelmiştir. Bu bilgi Orta Asya ve Kuzey Çin halkları ile Karpat havzasının Macarları arasındaki muhtemel ilişkileri daha da belirginleştirmek bakımından önem arz etmektedir.
Macarların erken tarihinin (1.-9. yy’lar) Orta Asya Türkleri ve Türk-Moğol kültür çevresi ile yakından ilgili olduğunun etraflı delilleri bulunduğundan, Asya’nın Türkçe konuşan halkları Macar âlimleri için özel öneme sahiptir.
               
Macar kişibilimcilerin (Bartucz, Liptak, vd.) çalışmaları, Karpat havzasında bulunan 9. yy Macarlarının iskelet kalıntılarının hayli baskın sayıda olarak Orta Asya halklarıyla yakından alakalı fiziki özelliklere sahip olduğunu göstermiştir. Bunlar Turanî, Pamirli, Armenoid ve Dinarlı özellikleridir. Bu biçimlerin Macaristan’daki baskınlığı günümüze kadar sürmüştür (Henkey 1998).
Orta Asya’nın eski dönemlerdeki antropolojisi en başta Ginsburg (1966) tarafından çalışılmıştır. İsmagul (1970, 1982) bugünkü Kazakistan’ın Kazak halkları üzerine bol miktarda veri toplamış ve tahlil etmiştir. Abdülşelişvili (1968) Kafkas halkları üzerinde çalışmış ve Miklaşevskaya (1968) Sibirya ve Orta Asya bölgelerindeki MS ilk binyılın ilk yarısına ait iskelet kalıntıları üzerinde ayrıntılı çalışmalar yapmıştır. Orta Asya halklarının ve Karpat havzası nüfusunun birbirlerine yakın bir fiziki benzerlik taşıdıkları görüldüğünden ve Orta Asya’nın yerlisi olan diğer akraba biçimlerin izi MÖ 500’lere kadar sürülebildiğinden (Ginsburg 1966), bu bilginlerin çalışmaları Macar âlimlere karşılaştırmalı kişibilimsel araştırmalarında yardımcı olmuştur.
Lakin bu çalışma şimdiye kadar yapılmamıştır. Macar bilginleri, erken Macar nüfusun hareketleriyle ilgili bilgi ufuklarını genişletmek için Orta Asya’nın daha doğusundaki yeni yeni verileri kullanmakta isteklidirler. Macar âlimlerinin ulaşabileceği Çin kazıbilim malzemesinin kıt oluşu bir tarafa, Çinli âlimlerce yapılan fiziki antropolojik ve antropometrik sonuç ve tahlillere erişimleri çok daha azdır.[1]
Dolayısıyla, bu makalenin yazarlarının 1996’da Çin Halk Cumhuriyeti’nin Sincan Özerk Bölgesi’nde kapsamlı bir antropometri uygulamayı tasarlamalarının arkasında bu vardır. Bu eyalette Türkçe konuşanların yoğunluğu sözkonusudur ve burası birkaç Orta Asya ülkesiyle sınırdaş olan bir yerdir. Bugün Sincan’da 5,900,000’in üzerinde Uygur, 907,000’den fazla Kazak ve 114,000’in üzerinde Kırgız yaşamaktadır (Ma 1989).
Ancak 1996 yılında bölgedeki şartlar kapsamlı antropolojik ölçümler yapmaya müsait değildi ve yazarlar çalışmayı ertelemek istemediklerinden, yazarlardan biri olan o günlerde Pekin’de araştırma yapmakta olan Izabella Horvath’ın Pekin’de çalışan Uygur, Yuğur, Kazak ve Kırgızların resimlerini çekerek ve diğer ilgili kişibilimsel veriyi toplayarak pilot bir çalışma başlatmasına ve Sincan’daki sılalarına düzenli aralıklarla seyahat etmesine karar verildi.
Bu ilk aşamada, kendileri araştırmadan ve amaçlarından bizzat haberdar edilen ve bunu arkadaş, akraba ve tanıdıklarına aktaran gönüllülerden veri toplandı. Yazar Türk soylu gönüllüler arasında ayrım ve seçme yapmadı. Gönüllü olan (24-60 yaş arasındaki) herkes dahil edildi ve kimse geri çevrilmedi. Pekin’de yaşayan ve bu Türk dilliler kimin kendi topluluklarına dâhil olup, kimin olmadığını bildiklerinden, milliyet konusunda hata yapılmamıştır. Kazaklar bugün bile boy aidiyeti temelinde atalarını iyi bilip saydıkları için, bu bilgi çok güvenilirdir. Bu çalışmadaki Kazaklar Vak, Kerey, Hidzay, Nayman (Nayman içinde Müren, Karakereg, Kazakbay altboyları), Arben ve Matay boylarına aittir.
Bu süre zarfında (1996 yazı) I. Horvath 51 yetişkin üzerinden kişibilimsel veri toplamayı başardı: 27 Uygur, 22 Kazak, bir Kırgız ve bir Yuğur (Tablo 4). Bu raporda biz 22 Kazak ve bir Kırgız’ın verisini tartışacağız. İlmi ıstılahta Kırgızlara sıklıkla Kara Kırgız veya Kazak-Kırgız diye işaret edildiğinden, ki bu durum iki akraba toplulukla hemhal olduğumuzu gösterir, bu topluluk üzerinde karar kılınmıştır. Bu sayının Sincan’daki Kazakların nüfusuna kıyasla nispeten düşük olmasına rağmen, bu başlangıç çalışması yukarıda alıntılanan bilginlerin araştırma sonuçlarını destekleyen ciddi bir veri sağlamıştır.
 
Veri Toplama ve Tahlil Yöntemi
Resim kayıtlarının yanında, boy ile saç ve göz rengi de kaydedilmiştir. Göz rengi tahlili için Martin göstergesi ve saç rengi için Fischer-Saller renk tablosu kullanılmıştır. Şu anda kafa ve yüzle ilgili ölçümler mevcut değildir. Tipolojik tahlil ve değerlendirmeleri Gyula Henkey yapmıştır.
 
Temel Kişibilimsel Özelliklerin Tahlili
Çin’deki bu kimseler için ortalama boy uzunluğu erkeklerde 174,00 cm ve kadınlarda 167,00 cm’dir. Her ikisi de ciddi manada uzundur (uzun boy erkeklerde 170 cm, kadınlarda ise 159 cm ile başlar). İsmagul’un ölçülerinde (1982) 2,993 Kazak erkeğinin ortalama boyunun 166,23 cm ve 951 bayanın ortalamasının 153,23 cm olduğunu kaydetmek öğretici olacaktır. Bu önemli fark kısmen, İsmagul’un ölçümlerinin 14 yıl önce yapılmış olması ve nüfus içinde zamanla boy uzunluğunun artması eğiliminin bulunmasıyla açıklanabilir. Örneğin Güney Slovakya Macarlarında geçtiğimiz 50-55 yıl içinde boyda ortalama 6 cm’lik artış göze çarpmıştır. Öte yandan, bu pilot çalışmada erişilen deneklerin, özellikle Kazak bayanların sayısının azlığından dolayı, bu değer baştan genel bir yönelim olarak değerlendirilmelidir.
Kafatası Göstergesi
Bu noktada sadece İsmagul tarafından toplanan veriyi alıntılayabiliriz. Erkekler için kafatası göstergesi 85,02, kadınlar için 85,47’dir. Her iki cins için de gösterge kısadır ve 14,282 Macar erkeğinden edinilen 85,22 ve 14,601 bayandan (her iki taraf da 24-60 yaş arasında) alınan 85,95 ortalama değerlerine oldukça yakındır. Bu ölçümler Karpat havzasında Henkey tarafından geçtiğimiz 40 yıl boyunca yapılmıştır (Henkey 1998).
Yüz Göstergesi
İsmagul, Kazakların biçimsel yüz yüksekliği temelinde ölçünün burun dibinden çenenin ucuna kadar alınmasını öngören Martin’in alışıldık yöntemlerine göre değil, Eski Sovyetler Birliği’nin akademik uygulamasında öngörüldüğü üzere, kaş ucundan çene ucuna ölçülen yüz göstergesi değerlerini vermek zorunda kalmıştır. Martin’in yöntemi kullanılsaydı, ortalama değer erkekler için 6,2 mm ve kadınlar için 6,9 mm daha az çıkacaktı (Kırgızlar arasında fark 4,5 mm’dir). Ancak İsmagul her iki ölçüm yöntemini kullanarak değerlerini kaydetmiştir ve böylece muhtemel fark hesaplanabilmektedir. Bu şekilde, elmacık kemiğinin genişliğini içeren ortalanmış yüz yüksekliği değerini bölersek, yüz göstergesi erkekler için 82,35, kadınlar için 82,14 olur ki, erkekler için geniş ve kadınlar için orta genişlikte olduğu görülür.
Ortalama yüz göstergesinin Macar erkeklerinde 82,93 ve kadınlarda 80,01 olduğunu kaydetmek de ilginç olacaktır (Geniş yüz erkeklerde 84’ün altında ve kadınlarda 81’de başlar).
Elmacık Kemiğinin Biçimi
Çin’de yaşayan Kazak ve Kırgızların elmacık yayı Kazakistan’daki nüfus ile aynı şekilde, % 100 sıklıkta ileriye doğru çıkıntıyı gösterir. Bu biçim içinde ortalama alın çıkıntısı hâkim gözükür (erkeklerde % 56,2, kadınlarda % 57,1) (Tablo 1). Macar erkekleriyle kıyaslandığında, bu biçim % 66,6 ile ve kadınlarda % 69,2 ile hâkim noktadadır. Yerli Macar nüfusta bu değerin sıklığı artış eğilimindedir. Örneğin, bugün Doğu Karpat bölgelerinde yaşayan erkeklerde bu değer % 83,0 ve kadınlarda 86,2 olarak tespit edilebilir.
Alın Profili
Çin’de yaşayan Kazaklarda alnın dikey biçimi kaydadeğer ölçüdedir (Tablo 1). Macarlarda dik alın erkeklerde ortalama % 88,0, kadınlarda % 94,2 sıklıkta geçer. Kuzey Macaristan’ın yerli Macar nüfusunda bu alın biçimi erkeklerde % 96,3, kadınlarda % 99,2 oranında görülür.
Burun Profili
Çin’deki incelenen her iki cinsten Kazak’ta düz burun profilinin hâkimiyeti sözkonusudur. Erkekler için bu sıklık % 68,7, kadınlar için % 85,7’dir (Tablo 1). Macar erkeklerinde düz burun biçimi % 46,1 iken, kadınlarda % 50,4’tür. Çin’deki Kazaklarda düz burun biçiminin baskınlığı, Kazaklar arasında Turanî fiziki tipi düz burun profilinin karakterize etmesiyle alakalı olmalıdır ve bu yüzden eğri burun biçimi az sıklıkta görülür. Kazakistan’da düz burun biçimi erkeklerde % 70,6, kadınlarda ise % 51,8 sıklıkta görülür.
 
Burun Yüksekliği
Çin’de ölçülen Kazaklarda ortalama burun yüksekliği her iki cinste de baskındır (erkeklerde % 93,7, kadınlarda % 85,7). Bu biçim Macaristan’daki erkeklerde daha az (%73,6), kadınlarda ise daha sık (% 87,5) görülür.
Ense Profili
Çin Kazaklarında hafifçe dışbükey ense profili hâkimdir. Erkeklerdeki sıklığı % 93,7 iken, kadınlarda sadece bu biçim müstesna olarak bulunur (Tablo 2). Kıyasen, Macar erkeklerinde bu biçim % 73,6, kadınlarında ise % 87,5 olarak geçer.
Göz Rengi
Çin’deki Kazaklar arasında, kadınlarda koyu renk göz % 85,7 sıklıkta görülüp, yeşil göz rengi % 14,3 olarak geçerken, erkeklerde sadece koyu renk göz kaydedilmiştir. Kazakistan’da koyu renk gözün sıklığı erkeklerde % 67,8, kadınlarda ise % 77,0‘dır. Macarlar arasında ortalama değer erkeklerde % 43,5 ve kadınlarda % 49,8 olarak gerilemiştir. Ancak Büyük Kuman (Nagykunsag) Macarlarında erkeklerde % 51,7, kadınlarda % 56,6 şeklinde bir artış vardır. Rabapatona’daki Peçenek kökenli Macarlarda ise erkekler % 52,9, kadınlar % 56,6 oranında koyu göze sahiptirler (Henkey 1996a).
Saç Rengi
Hem Kazakistan hem de Çin Kazakları kahverengi-siyah saç renginde baskınlık gösterirler. Bu bakımdan Macarlar da belirgin bir tekbiçimlilik sergilerler. Kahverengi-siyah saç rengi Macar erkeklerinde % 97,7, kadınlarında ise % 96,9 olarak belirlenmiştir.
 
Fiziki Tiplerin Dağılımı
Kazak fiziki antropolog İsmagul’un yaptığı ölçümlere göre (1982), Kazakistan’daki Kazakların en yaygın fiziki tipi tüm değişkeleri ve karışımlarıyla (ayrıntılı tanım aşağıda verilmekte) Turanî tiptir. Aynı şekilde, Çin Kazaklarında değişkeleri ve geçiş biçimleriyle Turanî tip öylesine baskın çıkar ki, Turan-Pamir geçiş biçimleri büyük sayılarla temsil edilir (Tablo 2).
Pekin’de incelenen Kazaklar arasında Turanî tip ve tüm özgün geçiş biçimleri önemli oranlarda göründüğünden ve 9. yy’ın ve günümüzün Macarlarında da Turanî tip hâkim olduğundan, aşağıdaki Turanî değişkeleri tartışmak gereklidir.
Pekin’de ölçülen Kazakların % 43,5’i Turanî değişkenin güçlü bir Andronovo biçimini göstermektedir (Resim 3-5). Bu değişke şu şekilde karakterize edilir: Uzun boy, nispeten geniş kafatası, kısa baş göstergesi, çok geniş ve hafifçe yüksek yüz, çenenin çok geniş açısı, hafifçe öne çıkan elmacık kemiği, dik veya yarı dik alın profili, orta ölçekte gelişmiş (erkeklerde çok gelişmiş) kaş arası (resim 5), hafifçe veya biraz daha az uzunlukta, düz veya azıcık dışbükey burun gerisi, koyu veya yeşilimsi göz rengi, kahverengi-siyah saç rengi.
Macarların % 0,5’lik oranıyla karşılaştırınca, Çin’deki Kazak ve Kırgızlardaki Turanî tipin güçlü Moğolsu değişkesi % 26,1 şeklinde kaydedilir. Macarlarda bu değişkede boy biraz uzundur ve kafanın ve elmacık yayının ortalama ölçüleri önceki tipin ortalama ölçülerinden hayli sapsa da (Henkey 1996b), yüz hafifçe yüksektir, çene açısı daha az geniştir, elmacık daha güçlü olarak öne çıkar, kaş arası daha az gelişmiştir ve burun gerisi birazcık diyebileceğimizden daha hafifçe vurguludur.
Turanî’nin Turanî ve Moğolsu değişkeleri arasında orta Turanî tip bulunur (Resim 2). Burada Avrupai ve Moğolsu özellikler % 50-55 oranlarında geçer. Bu biçimin günümüz Macarlarında % 1 civarında bulunduğu görülür. Çin’de incelenen Kazaklarda, aynen Macarlar gibi, Turan-Pamir geçiş biçimi çok yaygındır (resim 6-8). Burada, Turanî ortalamayla kıyaslanınca, yüz birazcık yüksek, burun gerisi bir parça uzun ve öne çıkan alın daha bir sıktır ve daha hafifçe dışbükeydir. Kazakistan Kazaklarının resimlerinde de (İsmagul 1982) Alföldi[2] türü Turanî değişkeye yakın biçimler görülmektedir.
 
Etnogenetik Bağlantılar ve Değerlendirmeler
Turanî tip Orta Asya’da MÖ 500 ile MS 1000 arasında gelişmiştir. Ginzburg’a göre (1966), Tunç çağından beri Orta Asya’nın yerlisi olan Avrupai Andronovo tipi ile doğudan gelen bir Moğolsu tipin, Andronovo esas tabakayı teşkil etmek ve Moğolsu ikincil kalmak üzere karışımıyla teşekkül etmiştir (İsmagul 1970). Moğol fatihler 13. yy’ın ikinci yarısında Kuzeydoğu Kazakistan ile Kırgızistan’da başta İpek Yolu boyu olmak üzere yerli nüfusun üzerine gelmişlerdir. Sonuçta 13-16. yy’larda bu bölgelerde daha güçlü Moğolsu özellikleriyle bir Turanî tip hakim hale gelmiştir. Bu arada Kuzey ve Güney Kazakistan ile Kuzey Özbekistan’da güçlü Avrupai özellikler taşıyan Turanî biçim hâkim olmayı sürdürmüştür.
Sadece 9. yy Macarlarının Orta Asya tabakasının ataları değil, Peçeneklerin, Yazığların, Kumanların ve Oğuzların (bunlar 9-12. yy’larda Macaristan’a yerleşen halklardır) ataları da 13. yy’dan, yani Moğol istilasının hamlesinden önce Orta Asya’dan göçtüklerinden, bugün Macaristan nüfusunun ezici çoğunluğu Turanî fiziki tipin Avrupai biçimini sergiler.
Eski Sovyetler Birliği kişibilimcilerinin Turanî etiketi sadece daha güçlü Moğolsu özellikler taşıyan biçimlere vermeyi tercih ettiklerini, buna karşılık tarihi kişibilim çalışmalarında güçlü Andronovo özellikleri taşıyan biçimin Turanî tipin en eski biçimi olduğunu (Ginzburg 1966; İsmagulov 1970) fark etmek çok büyük önem taşımaktadır. Oşanyin’in araştırması (1957-1959) Kazak ve Kırgızlar ile Özbek ve Karakalpaklar arasındaki fiziki özelliklerin ciddi farklarını vurgulamıştır. Makaleye eklenen resimler bunu gösterir. Ancak Miklaşevskaya’nın eserinde (1968) Kazaklar ve Kuzey Özbekleri birbirlerine daha fazla benzemektedirler. Bu tutarsızlıktan dolayı, Oşanyin’in güçlü Moğolsu özellikleri olan Kazak nüfusu ve zıtlık niyetine güneydeki Taciklerle karışmış Özbekleri incelediği sonucuna varmamız mümkündür.  
Orta Asya halklarının etnik oluşumu noktasından bakıldığında, Orta Asya’nın güneydoğu bölgelerinde ortaya çıktığı anlaşılan Pamir tipinin gelişmesini bilmek de önemlidir. Ginzburg’a göre (1966) bu biçim diğer iki fiziki tipin karışmasıyla oluşmuştur: Özelliklerin yumuşaması sürecinden geçen Andronovo ve kafatasının kısaldığı bir Akdeniz değişkesi. Macarlar arasında göze çarpan Pamir değişkesi incelenen örneklerin üçte ikisinde Andronovo özellikleri taşıyan bir değişkedir. Keskin özellikleri olan Doğu Akdeniz biçimi daha az temsil edilir, fakat hafif bir Moğolsu karışım da göze çarpar. Bunu Pamir-Turan diye adlandırırırız ki, Macarlar (Henkey) ve Çin’deki Kazaklar arasında çok fazla yaygın olan Turan-Pamir değişkesinden hafif çizgilerle sapar.
Orta Asya nüfuslarıyla ilgili diğer incelemeleri de kaydetmek gereklidir. Aşağıdakiler her bir etnik toplulukta bulunan hâkim fiziki tiplerdir:
1.                   Güney Taciklerinde keskin ölçülü Pamir.
2.                   Kuzey Taciklerinde Pamir-Turan.
3.                   Güney Özbeklerinde Pamir-Turan ve Turan-Pamir.
4.                   Kuzey Özbeklerinde Turan ve Turan-Pamir.
5.                   Güney ve Kuzey Kazaklarında Turan ve Turan’ın güçlü Andronovo değişkesi. Tüm bu biçimler yukarıdaki 1-4. topluluklarda da düşük sıklıklarda göze çarpar.
Verileri bu pilot çalışmada kullanılan Çin’de incelenen Kazaklar, Büyük Avrasya bozkırının en batı bölgesinde Karpat havzasında yaşayan Macar nüfus ile bugün Orta Asya ve Kuzeybatı Çin’in büyük bozkırlarının mirasçıları olan halklar arasında antropolojik ilişki olduğunu gösterir. Aslında bu çalışma sözkonusu ilişkiyi İsmagul’un Kazakistan’daki verisinde göze çarpan ve resim kayıtlarıyla desteklenen eserinden daha fazla desteklemektedir. Orta Asya kökenli halklar içinde Kazakların kişibilimsel resmi en tektürlüsüdür: Güçlü Andronovo özelliklerinin baskın olduğu Turanî biçim.
Bu çalışmanın yazarlarının Çin’deki Kazakların nispeten çok küçük bir miktarını incelemesine ve resimlerin yetişkin gönüllülerden ayrım yapılmaksızın alınmasına rağmen, bu veri halen Karpat havzasının küçük kasabalarında ve köylerinde yaşayan yerli Macar nüfusun Orta Asyalı antropolojik kökleriyle ilgili daha fazla çalışılması ihtiyacını şiddetle öne çıkarmaktadır.
İncelenen yerli Macar nüfusta şu kişibilimsel biçimler bulunmuştur (Henkey 1998):
1.                   Türkî veya Orta Asya biçimleri (Turanî, Pamirli, Armenoid ve Dinarlı) = % 52,2.
2.                   Kafkas biçimleri[3] = % 9,3.
3.                   Fin-Ugor biçimleri = % 3,8.
4.                   Eski Slav biçimleri = % 1,1.
Bu çalışma, bugün birbirinden büyük mesafelerde yaşayan Orta Asya kökenli halklar arasındaki kişibilimsel ilişkiye daha fazla ışık tutması açısından, Çin’de yaşayan Altaylı halklar hakkında daha fazla çalışılmasının aciliyetini göstermektedir.
 
TABLOLAR
Özellik                       Biçim                                      Erkekler                  Kadınlar
                                                                                  sayı         %                            sayı         %
Elmacık                      yuvarlak                 -              0,0                          -              0,0
                                   hafifçe dışa çıkık     1              6,3                          -              0,0
                                   orta ölçüde dışa çıkık             9              56,2                        4              57,1
                                   güçlüce dışa çıkık    6              37,5                        3              42,9
                                   önde daralan                           -              0,0                          -              0,0
Alın                            dışbükey                 -              0,0                          -              0,0
                                   dik, yarı dik                            16            100,0                      17            100,0
                                   geriye yatık                            -              0,0                          -              0,0
Burun                         içbükey                   2              12,5                        -              0,0
                                   düz                                         11            68,7                        6              85,7
                                   dışbükey                 3              18,8                        1              14,3
Burun gerisi               zayıf                                       1              6,3                          1              14,3
yüksekliği   orta                                         15            93,7                        6              85,7
                                   güçlü                                       -              0,0                          -              0,0
Ense                           güçlüce dışbükey    1              6,3                          -              0,0
                                   hafifçe dışbükey     15            93,7                        7              100,0
                                   düz                                         -              0,0                          -              0,0
Göz rengi   parlak (1a-4a)                         -              0,0                          -              0,0
                                                                                  -              0,0                          1              14,3
                                                                                  16            100,0                      6              85,7
Saç rengi     kızıl (I-VI)                              -              0,0                          -              0,0
                                   sarışın (A-1)                           -              0,0                          -              0,0
                                   geçiş (M-O)                           -              0,0                          -              0,0
                                   kahverengi (P-X)    2              12,5                        1              14,3
                                   siyah (Y)                14            87,5                        6              85,7
Tablo 1. Çin’de yaşayan Kazak (22 kişi) ve Kırgızların (bir kişi) nitelik dağılımı
 
Tip, değişke                               Erkekler                  Kadınlar                  Toplam
                                                  Sayı         %                            Sayı         %                            Sayı         %
Turanî/Güçlü Moğolsu              5              31,2                        1              14,3                        6              26,1
Turanî, orta tip                          2              12,5                        1              14,3                        3              13,0
Turanî/güçlü Andronovo 6        37,5                        4              57,1                        10            43,5
Turanî/Pamir                             2              12,5                        1              14,3                        3              13,0
Turanî + belirsiz tip 1              6,3                          -              0,0                          1              4,4
Tablo 2. Çin’de (Sincan) yaşayan 22 Kazak ve bir Kırgız’ın tip dağılımları (1996)
 
Resim no    elmacık    alın profili       burun profili   burun çıkıntısı
                                   ………………………………………………………………..
                                   ense                        göz rengi saç rengi Kişibilimsel tip      
1                                 öne çıkık yarı dik   düz                         orta düşük
                                   hafif dışbük.           koyu                       siyah                       Turanî/güçlü Moğolsu
2                                 biraz çıkık               dik                          düz                         orta düşük
                                   biraz dışbük.           koyu                       siyah                       Turanî/Andronovo
3                                 biraz çıkık               yarı dik? düz                         orta
                                   biraz dışbük.           koyu                       kahverengi              Turanî/Andronovo
4                                 biraz çıkık               dik                          düz                         orta düşük
                                   biraz dışbük.           koyu                       siyah                       Turanî/Andronovo
5                                 öne çıkık yarı dik   düz                         orta
                                   hafif dışbük.           koyu                       siyah                       Turanî/Andronovo
6                                 öne çıkık dik                          dışbükey orta yüksek
                                   hafif dışbük.           koyu                       siyah                       Turanî/Pamir
7                                 öne çıkık dik                          dışbükey orta yüksek
                                   hafif dışbük.           koyu                       siyah                       Turanî/Pamir
8                                 hafif çıkık               dik                          dışbükey orta yüksek
                                   hafif dışbük.?          koyu                       siyah                       Turan/Pamir
Tablo 3. Resim 1-8’deki Kişilerin Nitelik ve Tip Saptamaları (1996)
 
No elmacık çık.         alın prof. burun prof.            burun çık.               ense         göz          saç           tip
I/2 hafif öne              dik           hafif/kıvrım             orta            hafif dışbük.        koyu       siyah       Turanî
I/3      “                      “              düz                         orta düş.                 “              “              “             Turanî+X
I/4   biraz öne             “              dışbükey                 “                             düz          “              “              Tur./güçlü Moğ.
I/5   “                         yarı dik   hafif dışbük.           orta yüksek   hafif dışbük.     ”              “              Turanî/Pamir
I/6   “                         dik           düz                         hafif düşük             “              “              “              Orta Turanî
I/7   “                         “              dışbükey                 yüksek orta            “              “              “              Pamir/Turanî
I/8   hafif öne             “              “                             orta yüksek            “              “              koyu kahv. Turan/Pamir
I/9    “                        “              “                             “                             “              “              siyah       Pamir-Turan
I/10 yuvarlak            yarı dik   düz                         düşük orta     güçlü dışbük.    “              “              X
I/11   biraz öne           dik           “                             orta         hafif dışbük.           “              “              Turan/Andron.
I/12   “                       “              güçlü/kıvrım            “                             “              “              “              Turan/Andron.
I/13   güçlü öne          yarı dik   düz                         orta düşük              “              “              “              Turan/güç. Moğ.
I/14 biraz öne            dik           dışbükey                 yüksek orta            “              “              “              Turan/Pamir
I/15   hafif öne           “              düz/kıvrım              orta                 hafif dışbük.? “              “              X
I/16   biraz öne           yarı dik   düz                         orta düşük        hafif dışbük.?                “              “              Turan/güç. Moğ.
I/17     “                     dik           hafif içbükey          “                             “              “              “              Turan + /X/
I/18     “                     “              düz/kıvrım              orta                         “              “              “              Turan/Andron.
 
II/1   “                        yarı dik   düz?                        “                             “              “              “              Turanî/ ?
II/2    hafif öne           “              “                             “              güçlü dışbükey       “              “              Kaspi/Turanî
II/3   biraz öne           “              dışbükey                 orta düşük              “              “              “              Turanî/ X
II/4   “                        dik           düz                         “              hafif dışbükey       “              “              Turani/ X
II/5   “                        yarı dik   “                             orta                         “              “              “              Turanî
II/6   “                        “              “                             orta düşük              “              “              “              Turanî/güç. Moğ.
II/7   “                        yarı dik/ ? içbükey?                “                             “              “              “              Orta Turanî
II/8   “                        yarı dik   düz                         düşük orta              “              yeşil        kahv.       Orta Turanî
II/9   güçlü öne           dik           dışbükey                 orta yüksek            “              koyu       siyah       Turan-Pamir
II/10    biraz öne        “              düz                         orta                         “              “              “              Orta Turanî
II/11   “                      “              “                             “                             “              “              “              Turanî/Andron.
 
III/1   güçlü öne          “              “                             orta düşük              “/?/          “              “              Turanî/güç. Moğ.
III/2   orta öne            “              “                             “                 orta dışbükey      “              “              Turanî/And.
III/3     “             yarı dik /?/      “                             orta                         “              “              kahv.       Turanî/And.
III/4    “                      dik           “                             “                             “              “              siyah       Turanî/And.
III/5    güçlü öne         “              dışbükey                 orta yüksek hafif dışbükey   “              “              Turanî/Pamir
III/6    “                      yarı dik   düz                         orta düşük              “              “              “              Turanî/güç. Moğ.
III/7    “                      “              hafif dışbükey        orta                         “              “              “              Turanî/güç. Moğ.
III/8   “                       “              düz                         orta düşük              “              “              “              Turanî/güç. Moğ.
III/9   hafif öne           dik           dışbükey                 orta yüksek   hafif dışbük /?/ “              “              Turanî/Pamir
III/10   orta öne          “              düz                         orta düşük /?/   hafif dışbük. “              “              Orta Turanî
III/11 güçlü öne         yarı dik   “                             orta                         “              “              “              Turanî/Andron.
III/12   hafif öne         dik           düz/kıvrım              “                             “              “              “              X + Turanî
III/13   orta öne          “              düz                         “              güçlü dışbükey       “              “              Turanî/Kaspi
III/14   güçlü öne        yarı dik   işbükey                   düşük      güçlü dışbükey       “              “ /?/         Moğolsu
III/15   orta öne          dik           düz                         orta         hafif dışbükey        “     koyu kahv. /?/ Orta Turanî
III/16      “                  yarı dik   dışbükey/kıvrım     “                             “              “              siyah /?/ Turanî
 
IV/1    güçlü öne    /?/ yarı dik   işbükey                   orta düşük    güçlü dışbük./?/ “              “              Moğolsu
IV/2   hafif öne           dik           düz                         orta yüksek   hafif dışbük./?/ “              “ /?/         Pamir + X
IV/3   güçlü öne          “              “                             orta               “ /?/                   “              “              Turanî/güç. Moğ.
IV/4      “                    yarı dik   içbükey                   ortadüşük    güçlü dışbük./?/ “              “ /?/         Turanî + X
IV/5 orta öne             “              düz                         orta               hafif dışbükey   “              “              Turanî/And.
IV/6       “                   “              “                             “                      “                     “              “              Turanî/And.
IV/7    güçlü öne         dik           “                             “                      “                     “              “ /?/        Turanî/And.
Tablo 4. Çin’den 51 ferdin niteliksel karakterlerinin saptanması
KAYNAKLAR
Abdulshelishvili, N. (1968), “Racial Types of the Caucasus”, Peabody Museum. Harvard University. Russian Translations Series III/2.
Bartucz, Lajos (1938), A magyar ember, Budapest.
Dioszegi, Vilmos (1983), A pogany magyarok hitvilaga, Akademiai Kiado, 4. baskı, Budapest.
Erdy, Miklos (1987), A magyar diszitomuviszet alapelemeinek eurasziai kapcsolatai, tıpkıbasım, Arpad Könyvkiado Vallalat, Cleveland, Ohio, USA.
Ginsburg, V. V. (1966), “Enstehung der mittelasiatischen zwischenstromtipus”, Homo, 17.172-190.
Henkey, Gyula (1996a), “Rabakozi magyarok etnikai embertani kepe”, Arrabona 35, 1-2. 109-134.
-----, (1996b), “A Karpatmedence es Közep-Aszia nepesedestörteneti es embertani kapcsolatai”, Kapu 1996, no.10, 24-29.
-----, (1998), “A magyarok etnikai embertani vizsgalata”, Cumania 15.
Horvath, Izabella (1992), The Journey of the Griffins from Inner Asia to the Carpatian Basin, Folklor es Etnografia series 66. Kossuth Lajos Tudomanyegyetem kiadvanya. Debrecen.
-----, (1996), “The Ancienü inhabitants of Xinjiang and their origin”, China Today, Vol. XLV, No 2, Şubat, 46-49.
İsmagul(ov), O., (1962), Etniçeskaya antropologiya kazakxstana, Alma-Ata.
-----, (1970), Naselen’ye Kazaxstana ot epoxi bronzu do sovremennosti, Alma-Ata.
Kepes Kronika I-II (1964), Helikon, Budapest (tıpkıbasım).
Liptak, P. (1958), “Awaren und Magyaren im Donau-Theiss Zwischenstrombebeit”, Acta Archaelogica Hungarica 8, Budapest, 1999-268.
Ma, Yin (1989), China’s Minority Nationalities, Foreign Language Pres, Beijing.
Miklasevszkaja, N. N. (1968), “Contributions to the Physical Anthropology of Central Asia”, Peabody Museum. Harvard University Russian translations series III/2.
Oşanyin, L. V. (1957-59), Antropologiçeskiy sostav nasele’iya Sredney Azii i etnogenez yeyo narodov. I-III, Yerevan.
 

[1]İyi haber, bu makale bitmek üzereyken, bu raporun yazarlarından biri olan Horvath’ın, Kuzey Çin azınlıklarının fosil devri ve çağdaş ölçüleriyle ilgili Çinli kişibilimcilerce yazılan önemli miktardaki malzeme ve alan raporunu saptamış olmasıdır. Şu anda bu malzemeyi burada zikretmek çok geniş yer tutar, ancak yakın bir gelecekte ortaya çıkacak olan ayrıntılı rapora eklenecektir.
[2] Alföldi “Büyük Macar Ovası” değişkesi Macaristan’ın büyük ovasının (ülkenin merkezi kısımları) halkını karakterize eden özel bir biçimdir.
[3] Bu tabir büyük Kafkas ırkına işaret etmez, Kafkaslar çevresinde yaşayan fiziki tipleri gösterir.

ÇİN'DEKİ KAZAK VE KIRGIZLAR HAKKINDA KİŞİBİLİMSEL ARAŞTIRMA SONUÇLARI PDF Yazdır
Perşembe, 12 Haziran 2008
 

Okunma Sayısı : 460    
Beğenilme : 21
Yayınlama yeri : Türkoloji, Halk Edebiyatı

                GİRİŞ
Hem Macar araştırmacılar hem de bugünkü Çin’in kuzey ve batısında yaşayan azınlık halklar açısından, bunların etno-antropolojilerinin kapsayıcı bir resmini elde etmek gerekli hale gelmiştir. Bu bilgi Orta Asya ve Kuzey Çin halkları ile Karpat havzasının Macarları arasındaki muhtemel ilişkileri daha da belirginleştirmek bakımından önem arz etmektedir.
Macarların erken tarihinin (1.-9. yy’lar) Orta Asya Türkleri ve Türk-Moğol kültür çevresi ile yakından ilgili olduğunun etraflı delilleri bulunduğundan, Asya’nın Türkçe konuşan halkları Macar âlimleri için özel öneme sahiptir.
               
Macar kişibilimcilerin (Bartucz, Liptak, vd.) çalışmaları, Karpat havzasında bulunan 9. yy Macarlarının iskelet kalıntılarının hayli baskın sayıda olarak Orta Asya halklarıyla yakından alakalı fiziki özelliklere sahip olduğunu göstermiştir. Bunlar Turanî, Pamirli, Armenoid ve Dinarlı özellikleridir. Bu biçimlerin Macaristan’daki baskınlığı günümüze kadar sürmüştür (Henkey 1998).
Orta Asya’nın eski dönemlerdeki antropolojisi en başta Ginsburg (1966) tarafından çalışılmıştır. İsmagul (1970, 1982) bugünkü Kazakistan’ın Kazak halkları üzerine bol miktarda veri toplamış ve tahlil etmiştir. Abdülşelişvili (1968) Kafkas halkları üzerinde çalışmış ve Miklaşevskaya (1968) Sibirya ve Orta Asya bölgelerindeki MS ilk binyılın ilk yarısına ait iskelet kalıntıları üzerinde ayrıntılı çalışmalar yapmıştır. Orta Asya halklarının ve Karpat havzası nüfusunun birbirlerine yakın bir fiziki benzerlik taşıdıkları görüldüğünden ve Orta Asya’nın yerlisi olan diğer akraba biçimlerin izi MÖ 500’lere kadar sürülebildiğinden (Ginsburg 1966), bu bilginlerin çalışmaları Macar âlimlere karşılaştırmalı kişibilimsel araştırmalarında yardımcı olmuştur.
Lakin bu çalışma şimdiye kadar yapılmamıştır. Macar bilginleri, erken Macar nüfusun hareketleriyle ilgili bilgi ufuklarını genişletmek için Orta Asya’nın daha doğusundaki yeni yeni verileri kullanmakta isteklidirler. Macar âlimlerinin ulaşabileceği Çin kazıbilim malzemesinin kıt oluşu bir tarafa, Çinli âlimlerce yapılan fiziki antropolojik ve antropometrik sonuç ve tahlillere erişimleri çok daha azdır.[1]
Dolayısıyla, bu makalenin yazarlarının 1996’da Çin Halk Cumhuriyeti’nin Sincan Özerk Bölgesi’nde kapsamlı bir antropometri uygulamayı tasarlamalarının arkasında bu vardır. Bu eyalette Türkçe konuşanların yoğunluğu sözkonusudur ve burası birkaç Orta Asya ülkesiyle sınırdaş olan bir yerdir. Bugün Sincan’da 5,900,000’in üzerinde Uygur, 907,000’den fazla Kazak ve 114,000’in üzerinde Kırgız yaşamaktadır (Ma 1989).
Ancak 1996 yılında bölgedeki şartlar kapsamlı antropolojik ölçümler yapmaya müsait değildi ve yazarlar çalışmayı ertelemek istemediklerinden, yazarlardan biri olan o günlerde Pekin’de araştırma yapmakta olan Izabella Horvath’ın Pekin’de çalışan Uygur, Yuğur, Kazak ve Kırgızların resimlerini çekerek ve diğer ilgili kişibilimsel veriyi toplayarak pilot bir çalışma başlatmasına ve Sincan’daki sılalarına düzenli aralıklarla seyahat etmesine karar verildi.
Bu ilk aşamada, kendileri araştırmadan ve amaçlarından bizzat haberdar edilen ve bunu arkadaş, akraba ve tanıdıklarına aktaran gönüllülerden veri toplandı. Yazar Türk soylu gönüllüler arasında ayrım ve seçme yapmadı. Gönüllü olan (24-60 yaş arasındaki) herkes dahil edildi ve kimse geri çevrilmedi. Pekin’de yaşayan ve bu Türk dilliler kimin kendi topluluklarına dâhil olup, kimin olmadığını bildiklerinden, milliyet konusunda hata yapılmamıştır. Kazaklar bugün bile boy aidiyeti temelinde atalarını iyi bilip saydıkları için, bu bilgi çok güvenilirdir. Bu çalışmadaki Kazaklar Vak, Kerey, Hidzay, Nayman (Nayman içinde Müren, Karakereg, Kazakbay altboyları), Arben ve Matay boylarına aittir.
Bu süre zarfında (1996 yazı) I. Horvath 51 yetişkin üzerinden kişibilimsel veri toplamayı başardı: 27 Uygur, 22 Kazak, bir Kırgız ve bir Yuğur (Tablo 4). Bu raporda biz 22 Kazak ve bir Kırgız’ın verisini tartışacağız. İlmi ıstılahta Kırgızlara sıklıkla Kara Kırgız veya Kazak-Kırgız diye işaret edildiğinden, ki bu durum iki akraba toplulukla hemhal olduğumuzu gösterir, bu topluluk üzerinde karar kılınmıştır. Bu sayının Sincan’daki Kazakların nüfusuna kıyasla nispeten düşük olmasına rağmen, bu başlangıç çalışması yukarıda alıntılanan bilginlerin araştırma sonuçlarını destekleyen ciddi bir veri sağlamıştır.
 
Veri Toplama ve Tahlil Yöntemi
Resim kayıtlarının yanında, boy ile saç ve göz rengi de kaydedilmiştir. Göz rengi tahlili için Martin göstergesi ve saç rengi için Fischer-Saller renk tablosu kullanılmıştır. Şu anda kafa ve yüzle ilgili ölçümler mevcut değildir. Tipolojik tahlil ve değerlendirmeleri Gyula Henkey yapmıştır.
 
Temel Kişibilimsel Özelliklerin Tahlili
Çin’deki bu kimseler için ortalama boy uzunluğu erkeklerde 174,00 cm ve kadınlarda 167,00 cm’dir. Her ikisi de ciddi manada uzundur (uzun boy erkeklerde 170 cm, kadınlarda ise 159 cm ile başlar). İsmagul’un ölçülerinde (1982) 2,993 Kazak erkeğinin ortalama boyunun 166,23 cm ve 951 bayanın ortalamasının 153,23 cm olduğunu kaydetmek öğretici olacaktır. Bu önemli fark kısmen, İsmagul’un ölçümlerinin 14 yıl önce yapılmış olması ve nüfus içinde zamanla boy uzunluğunun artması eğiliminin bulunmasıyla açıklanabilir. Örneğin Güney Slovakya Macarlarında geçtiğimiz 50-55 yıl içinde boyda ortalama 6 cm’lik artış göze çarpmıştır. Öte yandan, bu pilot çalışmada erişilen deneklerin, özellikle Kazak bayanların sayısının azlığından dolayı, bu değer baştan genel bir yönelim olarak değerlendirilmelidir.
Kafatası Göstergesi
Bu noktada sadece İsmagul tarafından toplanan veriyi alıntılayabiliriz. Erkekler için kafatası göstergesi 85,02, kadınlar için 85,47’dir. Her iki cins için de gösterge kısadır ve 14,282 Macar erkeğinden edinilen 85,22 ve 14,601 bayandan (her iki taraf da 24-60 yaş arasında) alınan 85,95 ortalama değerlerine oldukça yakındır. Bu ölçümler Karpat havzasında Henkey tarafından geçtiğimiz 40 yıl boyunca yapılmıştır (Henkey 1998).
Yüz Göstergesi
İsmagul, Kazakların biçimsel yüz yüksekliği temelinde ölçünün burun dibinden çenenin ucuna kadar alınmasını öngören Martin’in alışıldık yöntemlerine göre değil, Eski Sovyetler Birliği’nin akademik uygulamasında öngörüldüğü üzere, kaş ucundan çene ucuna ölçülen yüz göstergesi değerlerini vermek zorunda kalmıştır. Martin’in yöntemi kullanılsaydı, ortalama değer erkekler için 6,2 mm ve kadınlar için 6,9 mm daha az çıkacaktı (Kırgızlar arasında fark 4,5 mm’dir). Ancak İsmagul her iki ölçüm yöntemini kullanarak değerlerini kaydetmiştir ve böylece muhtemel fark hesaplanabilmektedir. Bu şekilde, elmacık kemiğinin genişliğini içeren ortalanmış yüz yüksekliği değerini bölersek, yüz göstergesi erkekler için 82,35, kadınlar için 82,14 olur ki, erkekler için geniş ve kadınlar için orta genişlikte olduğu görülür.
Ortalama yüz göstergesinin Macar erkeklerinde 82,93 ve kadınlarda 80,01 olduğunu kaydetmek de ilginç olacaktır (Geniş yüz erkeklerde 84’ün altında ve kadınlarda 81’de başlar).
Elmacık Kemiğinin Biçimi
Çin’de yaşayan Kazak ve Kırgızların elmacık yayı Kazakistan’daki nüfus ile aynı şekilde, % 100 sıklıkta ileriye doğru çıkıntıyı gösterir. Bu biçim içinde ortalama alın çıkıntısı hâkim gözükür (erkeklerde % 56,2, kadınlarda % 57,1) (Tablo 1). Macar erkekleriyle kıyaslandığında, bu biçim % 66,6 ile ve kadınlarda % 69,2 ile hâkim noktadadır. Yerli Macar nüfusta bu değerin sıklığı artış eğilimindedir. Örneğin, bugün Doğu Karpat bölgelerinde yaşayan erkeklerde bu değer % 83,0 ve kadınlarda 86,2 olarak tespit edilebilir.
Alın Profili
Çin’de yaşayan Kazaklarda alnın dikey biçimi kaydadeğer ölçüdedir (Tablo 1). Macarlarda dik alın erkeklerde ortalama % 88,0, kadınlarda % 94,2 sıklıkta geçer. Kuzey Macaristan’ın yerli Macar nüfusunda bu alın biçimi erkeklerde % 96,3, kadınlarda % 99,2 oranında görülür.
Burun Profili
Çin’deki incelenen her iki cinsten Kazak’ta düz burun profilinin hâkimiyeti sözkonusudur. Erkekler için bu sıklık % 68,7, kadınlar için % 85,7’dir (Tablo 1). Macar erkeklerinde düz burun biçimi % 46,1 iken, kadınlarda % 50,4’tür. Çin’deki Kazaklarda düz burun biçiminin baskınlığı, Kazaklar arasında Turanî fiziki tipi düz burun profilinin karakterize etmesiyle alakalı olmalıdır ve bu yüzden eğri burun biçimi az sıklıkta görülür. Kazakistan’da düz burun biçimi erkeklerde % 70,6, kadınlarda ise % 51,8 sıklıkta görülür.
 
Burun Yüksekliği
Çin’de ölçülen Kazaklarda ortalama burun yüksekliği her iki cinste de baskındır (erkeklerde % 93,7, kadınlarda % 85,7). Bu biçim Macaristan’daki erkeklerde daha az (%73,6), kadınlarda ise daha sık (% 87,5) görülür.
Ense Profili
Çin Kazaklarında hafifçe dışbükey ense profili hâkimdir. Erkeklerdeki sıklığı % 93,7 iken, kadınlarda sadece bu biçim müstesna olarak bulunur (Tablo 2). Kıyasen, Macar erkeklerinde bu biçim % 73,6, kadınlarında ise % 87,5 olarak geçer.
Göz Rengi
Çin’deki Kazaklar arasında, kadınlarda koyu renk göz % 85,7 sıklıkta görülüp, yeşil göz rengi % 14,3 olarak geçerken, erkeklerde sadece koyu renk göz kaydedilmiştir. Kazakistan’da koyu renk gözün sıklığı erkeklerde % 67,8, kadınlarda ise % 77,0‘dır. Macarlar arasında ortalama değer erkeklerde % 43,5 ve kadınlarda % 49,8 olarak gerilemiştir. Ancak Büyük Kuman (Nagykunsag) Macarlarında erkeklerde % 51,7, kadınlarda % 56,6 şeklinde bir artış vardır. Rabapatona’daki Peçenek kökenli Macarlarda ise erkekler % 52,9, kadınlar % 56,6 oranında koyu göze sahiptirler (Henkey 1996a).
Saç Rengi
Hem Kazakistan hem de Çin Kazakları kahverengi-siyah saç renginde baskınlık gösterirler. Bu bakımdan Macarlar da belirgin bir tekbiçimlilik sergilerler. Kahverengi-siyah saç rengi Macar erkeklerinde % 97,7, kadınlarında ise % 96,9 olarak belirlenmiştir.
 
Fiziki Tiplerin Dağılımı
Kazak fiziki antropolog İsmagul’un yaptığı ölçümlere göre (1982), Kazakistan’daki Kazakların en yaygın fiziki tipi tüm değişkeleri ve karışımlarıyla (ayrıntılı tanım aşağıda verilmekte) Turanî tiptir. Aynı şekilde, Çin Kazaklarında değişkeleri ve geçiş biçimleriyle Turanî tip öylesine baskın çıkar ki, Turan-Pamir geçiş biçimleri büyük sayılarla temsil edilir (Tablo 2).
Pekin’de incelenen Kazaklar arasında Turanî tip ve tüm özgün geçiş biçimleri önemli oranlarda göründüğünden ve 9. yy’ın ve günümüzün Macarlarında da Turanî tip hâkim olduğundan, aşağıdaki Turanî değişkeleri tartışmak gereklidir.
Pekin’de ölçülen Kazakların % 43,5’i Turanî değişkenin güçlü bir Andronovo biçimini göstermektedir (Resim 3-5). Bu değişke şu şekilde karakterize edilir: Uzun boy, nispeten geniş kafatası, kısa baş göstergesi, çok geniş ve hafifçe yüksek yüz, çenenin çok geniş açısı, hafifçe öne çıkan elmacık kemiği, dik veya yarı dik alın profili, orta ölçekte gelişmiş (erkeklerde çok gelişmiş) kaş arası (resim 5), hafifçe veya biraz daha az uzunlukta, düz veya azıcık dışbükey burun gerisi, koyu veya yeşilimsi göz rengi, kahverengi-siyah saç rengi.
Macarların % 0,5’lik oranıyla karşılaştırınca, Çin’deki Kazak ve Kırgızlardaki Turanî tipin güçlü Moğolsu değişkesi % 26,1 şeklinde kaydedilir. Macarlarda bu değişkede boy biraz uzundur ve kafanın ve elmacık yayının ortalama ölçüleri önceki tipin ortalama ölçülerinden hayli sapsa da (Henkey 1996b), yüz hafifçe yüksektir, çene açısı daha az geniştir, elmacık daha güçlü olarak öne çıkar, kaş arası daha az gelişmiştir ve burun gerisi birazcık diyebileceğimizden daha hafifçe vurguludur.
Turanî’nin Turanî ve Moğolsu değişkeleri arasında orta Turanî tip bulunur (Resim 2). Burada Avrupai ve Moğolsu özellikler % 50-55 oranlarında geçer. Bu biçimin günümüz Macarlarında % 1 civarında bulunduğu görülür. Çin’de incelenen Kazaklarda, aynen Macarlar gibi, Turan-Pamir geçiş biçimi çok yaygındır (resim 6-8). Burada, Turanî ortalamayla kıyaslanınca, yüz birazcık yüksek, burun gerisi bir parça uzun ve öne çıkan alın daha bir sıktır ve daha hafifçe dışbükeydir. Kazakistan Kazaklarının resimlerinde de (İsmagul 1982) Alföldi[2] türü Turanî değişkeye yakın biçimler görülmektedir.
 
Etnogenetik Bağlantılar ve Değerlendirmeler
Turanî tip Orta Asya’da MÖ 500 ile MS 1000 arasında gelişmiştir. Ginzburg’a göre (1966), Tunç çağından beri Orta Asya’nın yerlisi olan Avrupai Andronovo tipi ile doğudan gelen bir Moğolsu tipin, Andronovo esas tabakayı teşkil etmek ve Moğolsu ikincil kalmak üzere karışımıyla teşekkül etmiştir (İsmagul 1970). Moğol fatihler 13. yy’ın ikinci yarısında Kuzeydoğu Kazakistan ile Kırgızistan’da başta İpek Yolu boyu olmak üzere yerli nüfusun üzerine gelmişlerdir. Sonuçta 13-16. yy’larda bu bölgelerde daha güçlü Moğolsu özellikleriyle bir Turanî tip hakim hale gelmiştir. Bu arada Kuzey ve Güney Kazakistan ile Kuzey Özbekistan’da güçlü Avrupai özellikler taşıyan Turanî biçim hâkim olmayı sürdürmüştür.
Sadece 9. yy Macarlarının Orta Asya tabakasının ataları değil, Peçeneklerin, Yazığların, Kumanların ve Oğuzların (bunlar 9-12. yy’larda Macaristan’a yerleşen halklardır) ataları da 13. yy’dan, yani Moğol istilasının hamlesinden önce Orta Asya’dan göçtüklerinden, bugün Macaristan nüfusunun ezici çoğunluğu Turanî fiziki tipin Avrupai biçimini sergiler.
Eski Sovyetler Birliği kişibilimcilerinin Turanî etiketi sadece daha güçlü Moğolsu özellikler taşıyan biçimlere vermeyi tercih ettiklerini, buna karşılık tarihi kişibilim çalışmalarında güçlü Andronovo özellikleri taşıyan biçimin Turanî tipin en eski biçimi olduğunu (Ginzburg 1966; İsmagulov 1970) fark etmek çok büyük önem taşımaktadır. Oşanyin’in araştırması (1957-1959) Kazak ve Kırgızlar ile Özbek ve Karakalpaklar arasındaki fiziki özelliklerin ciddi farklarını vurgulamıştır. Makaleye eklenen resimler bunu gösterir. Ancak Miklaşevskaya’nın eserinde (1968) Kazaklar ve Kuzey Özbekleri birbirlerine daha fazla benzemektedirler. Bu tutarsızlıktan dolayı, Oşanyin’in güçlü Moğolsu özellikleri olan Kazak nüfusu ve zıtlık niyetine güneydeki Taciklerle karışmış Özbekleri incelediği sonucuna varmamız mümkündür.  
Orta Asya halklarının etnik oluşumu noktasından bakıldığında, Orta Asya’nın güneydoğu bölgelerinde ortaya çıktığı anlaşılan Pamir tipinin gelişmesini bilmek de önemlidir. Ginzburg’a göre (1966) bu biçim diğer iki fiziki tipin karışmasıyla oluşmuştur: Özelliklerin yumuşaması sürecinden geçen Andronovo ve kafatasının kısaldığı bir Akdeniz değişkesi. Macarlar arasında göze çarpan Pamir değişkesi incelenen örneklerin üçte ikisinde Andronovo özellikleri taşıyan bir değişkedir. Keskin özellikleri olan Doğu Akdeniz biçimi daha az temsil edilir, fakat hafif bir Moğolsu karışım da göze çarpar. Bunu Pamir-Turan diye adlandırırırız ki, Macarlar (Henkey) ve Çin’deki Kazaklar arasında çok fazla yaygın olan Turan-Pamir değişkesinden hafif çizgilerle sapar.
Orta Asya nüfuslarıyla ilgili diğer incelemeleri de kaydetmek gereklidir. Aşağıdakiler her bir etnik toplulukta bulunan hâkim fiziki tiplerdir:
1.                   Güney Taciklerinde keskin ölçülü Pamir.
2.                   Kuzey Taciklerinde Pamir-Turan.
3.                   Güney Özbeklerinde Pamir-Turan ve Turan-Pamir.
4.                   Kuzey Özbeklerinde Turan ve Turan-Pamir.
5.                   Güney ve Kuzey Kazaklarında Turan ve Turan’ın güçlü Andronovo değişkesi. Tüm bu biçimler yukarıdaki 1-4. topluluklarda da düşük sıklıklarda göze çarpar.
Verileri bu pilot çalışmada kullanılan Çin’de incelenen Kazaklar, Büyük Avrasya bozkırının en batı bölgesinde Karpat havzasında yaşayan Macar nüfus ile bugün Orta Asya ve Kuzeybatı Çin’in büyük bozkırlarının mirasçıları olan halklar arasında antropolojik ilişki olduğunu gösterir. Aslında bu çalışma sözkonusu ilişkiyi İsmagul’un Kazakistan’daki verisinde göze çarpan ve resim kayıtlarıyla desteklenen eserinden daha fazla desteklemektedir. Orta Asya kökenli halklar içinde Kazakların kişibilimsel resmi en tektürlüsüdür: Güçlü Andronovo özelliklerinin baskın olduğu Turanî biçim.
Bu çalışmanın yazarlarının Çin’deki Kazakların nispeten çok küçük bir miktarını incelemesine ve resimlerin yetişkin gönüllülerden ayrım yapılmaksızın alınmasına rağmen, bu veri halen Karpat havzasının küçük kasabalarında ve köylerinde yaşayan yerli Macar nüfusun Orta Asyalı antropolojik kökleriyle ilgili daha fazla çalışılması ihtiyacını şiddetle öne çıkarmaktadır.
İncelenen yerli Macar nüfusta şu kişibilimsel biçimler bulunmuştur (Henkey 1998):
1.                   Türkî veya Orta Asya biçimleri (Turanî, Pamirli, Armenoid ve Dinarlı) = % 52,2.
2.                   Kafkas biçimleri[3] = % 9,3.
3.                   Fin-Ugor biçimleri = % 3,8.
4.                   Eski Slav biçimleri = % 1,1.
Bu çalışma, bugün birbirinden büyük mesafelerde yaşayan Orta Asya kökenli halklar arasındaki kişibilimsel ilişkiye daha fazla ışık tutması açısından, Çin’de yaşayan Altaylı halklar hakkında daha fazla çalışılmasının aciliyetini göstermektedir.
 
TABLOLAR
Özellik                       Biçim                                      Erkekler                  Kadınlar
                                                                                  sayı         %                            sayı         %
Elmacık                      yuvarlak                 -              0,0                          -              0,0
                                   hafifçe dışa çıkık     1              6,3                          -              0,0
                                   orta ölçüde dışa çıkık             9              56,2                        4              57,1
                                   güçlüce dışa çıkık    6              37,5                        3              42,9
                                   önde daralan                           -              0,0                          -              0,0
Alın                            dışbükey                 -              0,0                          -              0,0
                                   dik, yarı dik                            16            100,0                      17            100,0
                                   geriye yatık                            -              0,0                          -              0,0
Burun                         içbükey                   2              12,5                        -              0,0
                                   düz                                         11            68,7                        6              85,7
                                   dışbükey                 3              18,8                        1              14,3
Burun gerisi               zayıf                                       1              6,3                          1              14,3
yüksekliği   orta                                         15            93,7                        6              85,7
                                   güçlü                                       -              0,0                          -              0,0
Ense                           güçlüce dışbükey    1              6,3                          -              0,0
                                   hafifçe dışbükey     15            93,7                        7              100,0
                                   düz                                         -              0,0                          -              0,0
Göz rengi   parlak (1a-4a)                         -              0,0                          -              0,0
                                                                                  -              0,0                          1              14,3
                                                                                  16            100,0                      6              85,7
Saç rengi     kızıl (I-VI)                              -              0,0                          -              0,0
                                   sarışın (A-1)                           -              0,0                          -              0,0
                                   geçiş (M-O)                           -              0,0                          -              0,0
                                   kahverengi (P-X)    2              12,5                        1              14,3
                                   siyah (Y)                14            87,5                        6              85,7
Tablo 1. Çin’de yaşayan Kazak (22 kişi) ve Kırgızların (bir kişi) nitelik dağılımı
 
Tip, değişke                               Erkekler                  Kadınlar                  Toplam
                                                  Sayı         %                            Sayı         %                            Sayı         %
Turanî/Güçlü Moğolsu              5              31,2                        1              14,3                        6              26,1
Turanî, orta tip                          2              12,5                        1              14,3                        3              13,0
Turanî/güçlü Andronovo 6        37,5                        4              57,1                        10            43,5
Turanî/Pamir                             2              12,5                        1              14,3                        3              13,0
Turanî + belirsiz tip 1              6,3                          -              0,0                          1              4,4
Tablo 2. Çin’de (Sincan) yaşayan 22 Kazak ve bir Kırgız’ın tip dağılımları (1996)
 
Resim no    elmacık    alın profili       burun profili   burun çıkıntısı
                                   ………………………………………………………………..
                                   ense                        göz rengi saç rengi Kişibilimsel tip      
1                                 öne çıkık yarı dik   düz                         orta düşük
                                   hafif dışbük.           koyu                       siyah                       Turanî/güçlü Moğolsu
2                                 biraz çıkık               dik                          düz                         orta düşük
                                   biraz dışbük.           koyu                       siyah                       Turanî/Andronovo
3                                 biraz çıkık               yarı dik? düz                         orta
                                   biraz dışbük.           koyu                       kahverengi              Turanî/Andronovo
4                                 biraz çıkık               dik                          düz                         orta düşük
                                   biraz dışbük.           koyu                       siyah                       Turanî/Andronovo
5                                 öne çıkık yarı dik   düz                         orta
                                   hafif dışbük.           koyu                       siyah                       Turanî/Andronovo
6                                 öne çıkık dik                          dışbükey orta yüksek
                                   hafif dışbük.           koyu                       siyah                       Turanî/Pamir
7                                 öne çıkık dik                          dışbükey orta yüksek
                                   hafif dışbük.           koyu                       siyah                       Turanî/Pamir
8                                 hafif çıkık               dik                          dışbükey orta yüksek
                                   hafif dışbük.?          koyu                       siyah                       Turan/Pamir
Tablo 3. Resim 1-8’deki Kişilerin Nitelik ve Tip Saptamaları (1996)
 
No elmacık çık.         alın prof. burun prof.            burun çık.               ense         göz          saç           tip
I/2 hafif öne              dik           hafif/kıvrım             orta            hafif dışbük.        koyu       siyah       Turanî
I/3      “                      “              düz                         orta düş.                 “              “              “             Turanî+X
I/4   biraz öne             “              dışbükey                 “                             düz          “              “              Tur./güçlü Moğ.
I/5   “                         yarı dik   hafif dışbük.           orta yüksek   hafif dışbük.     ”              “              Turanî/Pamir
I/6   “                         dik           düz                         hafif düşük             “              “              “              Orta Turanî
I/7   “                         “              dışbükey                 yüksek orta            “              “              “              Pamir/Turanî
I/8   hafif öne             “              “                             orta yüksek            “              “              koyu kahv. Turan/Pamir
I/9    “                        “              “                             “                             “              “              siyah       Pamir-Turan
I/10 yuvarlak            yarı dik   düz                         düşük orta     güçlü dışbük.    “              “              X
I/11   biraz öne           dik           “                             orta         hafif dışbük.           “              “              Turan/Andron.
I/12   “                       “              güçlü/kıvrım            “                             “              “              “              Turan/Andron.
I/13   güçlü öne          yarı dik   düz                         orta düşük              “              “              “              Turan/güç. Moğ.
I/14 biraz öne            dik           dışbükey                 yüksek orta            “              “              “              Turan/Pamir
I/15   hafif öne           “              düz/kıvrım              orta                 hafif dışbük.? “              “              X
I/16   biraz öne           yarı dik   düz                         orta düşük        hafif dışbük.?                “              “              Turan/güç. Moğ.
I/17     “                     dik           hafif içbükey          “                             “              “              “              Turan + /X/
I/18     “                     “              düz/kıvrım              orta                         “              “              “              Turan/Andron.
 
II/1   “                        yarı dik   düz?                        “                             “              “              “              Turanî/ ?
II/2    hafif öne           “              “                             “              güçlü dışbükey       “              “              Kaspi/Turanî
II/3   biraz öne           “              dışbükey                 orta düşük              “              “              “              Turanî/ X
II/4   “                        dik           düz                         “              hafif dışbükey       “              “              Turani/ X
II/5   “                        yarı dik   “                             orta                         “              “              “              Turanî
II/6   “                        “              “                             orta düşük              “              “              “              Turanî/güç. Moğ.
II/7   “                        yarı dik/ ? içbükey?                “                             “              “              “              Orta Turanî
II/8   “                        yarı dik   düz                         düşük orta              “              yeşil        kahv.       Orta Turanî
II/9   güçlü öne           dik           dışbükey                 orta yüksek            “              koyu       siyah       Turan-Pamir
II/10    biraz öne        “              düz                         orta                         “              “              “              Orta Turanî
II/11   “                      “              “                             “                             “              “              “              Turanî/Andron.
 
III/1   güçlü öne          “              “                             orta düşük              “/?/          “              “              Turanî/güç. Moğ.
III/2   orta öne            “              “                             “                 orta dışbükey      “              “              Turanî/And.
III/3     “             yarı dik /?/      “                             orta                         “              “              kahv.       Turanî/And.
III/4    “                      dik           “                             “                             “              “              siyah       Turanî/And.
III/5    güçlü öne         “              dışbükey                 orta yüksek hafif dışbükey   “              “              Turanî/Pamir
III/6    “                      yarı dik   düz                         orta düşük              “              “              “              Turanî/güç. Moğ.
III/7    “                      “              hafif dışbükey        orta                         “              “              “              Turanî/güç. Moğ.
III/8   “                       “              düz                         orta düşük              “              “              “              Turanî/güç. Moğ.
III/9   hafif öne           dik           dışbükey                 orta yüksek   hafif dışbük /?/ “              “              Turanî/Pamir
III/10   orta öne          “              düz                         orta düşük /?/   hafif dışbük. “              “              Orta Turanî
III/11 güçlü öne         yarı dik   “                             orta                         “              “              “              Turanî/Andron.
III/12   hafif öne         dik           düz/kıvrım              “                             “              “              “              X + Turanî
III/13   orta öne          “              düz                         “              güçlü dışbükey       “              “              Turanî/Kaspi
III/14   güçlü öne        yarı dik   işbükey                   düşük      güçlü dışbükey       “              “ /?/         Moğolsu
III/15   orta öne          dik           düz                         orta         hafif dışbükey        “     koyu kahv. /?/ Orta Turanî
III/16      “                  yarı dik   dışbükey/kıvrım     “                             “              “              siyah /?/ Turanî
 
IV/1    güçlü öne    /?/ yarı dik   işbükey                   orta düşük    güçlü dışbük./?/ “              “              Moğolsu
IV/2   hafif öne           dik           düz                         orta yüksek   hafif dışbük./?/ “              “ /?/         Pamir + X
IV/3   güçlü öne          “              “                             orta               “ /?/                   “              “              Turanî/güç. Moğ.
IV/4      “                    yarı dik   içbükey                   ortadüşük    güçlü dışbük./?/ “              “ /?/         Turanî + X
IV/5 orta öne             “              düz                         orta               hafif dışbükey   “              “              Turanî/And.
IV/6       “                   “              “                             “                      “                     “              “              Turanî/And.
IV/7    güçlü öne         dik           “                             “                      “                     “              “ /?/        Turanî/And.
Tablo 4. Çin’den 51 ferdin niteliksel karakterlerinin saptanması
KAYNAKLAR
Abdulshelishvili, N. (1968), “Racial Types of the Caucasus”, Peabody Museum. Harvard University. Russian Translations Series III/2.
Bartucz, Lajos (1938), A magyar ember, Budapest.
Dioszegi, Vilmos (1983), A pogany magyarok hitvilaga, Akademiai Kiado, 4. baskı, Budapest.
Erdy, Miklos (1987), A magyar diszitomuviszet alapelemeinek eurasziai kapcsolatai, tıpkıbasım, Arpad Könyvkiado Vallalat, Cleveland, Ohio, USA.
Ginsburg, V. V. (1966), “Enstehung der mittelasiatischen zwischenstromtipus”, Homo, 17.172-190.
Henkey, Gyula (1996a), “Rabakozi magyarok etnikai embertani kepe”, Arrabona 35, 1-2. 109-134.
-----, (1996b), “A Karpatmedence es Közep-Aszia nepesedestörteneti es embertani kapcsolatai”, Kapu 1996, no.10, 24-29.
-----, (1998), “A magyarok etnikai embertani vizsgalata”, Cumania 15.
Horvath, Izabella (1992), The Journey of the Griffins from Inner Asia to the Carpatian Basin, Folklor es Etnografia series 66. Kossuth Lajos Tudomanyegyetem kiadvanya. Debrecen.
-----, (1996), “The Ancienü inhabitants of Xinjiang and their origin”, China Today, Vol. XLV, No 2, Şubat, 46-49.
İsmagul(ov), O., (1962), Etniçeskaya antropologiya kazakxstana, Alma-Ata.
-----, (1970), Naselen’ye Kazaxstana ot epoxi bronzu do sovremennosti, Alma-Ata.
Kepes Kronika I-II (1964), Helikon, Budapest (tıpkıbasım).
Liptak, P. (1958), “Awaren und Magyaren im Donau-Theiss Zwischenstrombebeit”, Acta Archaelogica Hungarica 8, Budapest, 1999-268.
Ma, Yin (1989), China’s Minority Nationalities, Foreign Language Pres, Beijing.
Miklasevszkaja, N. N. (1968), “Contributions to the Physical Anthropology of Central Asia”, Peabody Museum. Harvard University Russian translations series III/2.
Oşanyin, L. V. (1957-59), Antropologiçeskiy sostav nasele’iya Sredney Azii i etnogenez yeyo narodov. I-III, Yerevan.
 

[1]İyi haber, bu makale bitmek üzereyken, bu raporun yazarlarından biri olan Horvath’ın, Kuzey Çin azınlıklarının fosil devri ve çağdaş ölçüleriyle ilgili Çinli kişibilimcilerce yazılan önemli miktardaki malzeme ve alan raporunu saptamış olmasıdır. Şu anda bu malzemeyi burada zikretmek çok geniş yer tutar, ancak yakın bir gelecekte ortaya çıkacak olan ayrıntılı rapora eklenecektir.
[2] Alföldi “Büyük Macar Ovası” değişkesi Macaristan’ın büyük ovasının (ülkenin merkezi kısımları) halkını karakterize eden özel bir biçimdir.
[3] Bu tabir büyük Kafkas ırkına işaret etmez, Kafkaslar çevresinde yaşayan fiziki tipleri gösterir.
  • E-Bülten

  • Sözlük

  • Müzik Yayını

    980472 Ziyaretçi